Bizim nesil için Nuri Demirağ bir efsaneydi. Daha 30"lu yıllarda yerli uçak için adım atmış bir işadamı olarak, hep iyi niyetlerle andık. Ne acıdır ki hakkında bildiğimiz pek birşey yoktu.İstanbul Ticaret Odası bu eksikliği giderdi ve Hayallerini Uçuran Adam - Nuri Demirağ adıyla kitabını yayınladı. Kitabın yazarı Mehmet Bahattin Adıgüzel ve İTO yöneticilerini tebrik ederim.Sadece yerli uçak değil, sanayinin hangi kolunda yatırım yapmış biri varsa hakkında iyi niyetler besledik. Bugün *Babayiğit*
Bizim nesil için Nuri Demirağ bir efsaneydi. Daha 30"lu yıllarda yerli uçak için adım atmış bir işadamı olarak, hep iyi niyetlerle andık. Ne acıdır ki hakkında bildiğimiz pek birşey yoktu.
İstanbul Ticaret Odası bu eksikliği giderdi ve Hayallerini Uçuran Adam - Nuri Demirağ adıyla kitabını yayınladı. Kitabın yazarı Mehmet Bahattin Adıgüzel ve İTO yöneticilerini tebrik ederim.
Sadece yerli uçak değil, sanayinin hangi kolunda yatırım yapmış biri varsa hakkında iyi niyetler besledik. Bugün *Babayiğit* olarak tanımladığımız kişilere ait örnekleri göreceğiz.
50 öncesi dönem, Türkiye için kara bir dönemdi. İkinci Dünya savaşının yanı sıra dünyanın da ekonomik kriz yaşadığı bir dönemdi.
Amerika, 29 krizini yaşarken Yeni Cumhuriyet Türkiye için yeniden yapılanma dönemiydi. Ancak elde ne sermaye vardı ne de kalifiye insan kaynağı...
Bu yokluklar arasında dünyada kendi adından söz ettiren ilginç kahramanlar çıktı.
Marcel Dassault, Fransız havacılığını kuran kişiydi. Dassault"un okul arkadaşı Ali Yar adında bir Türk genciydi. Ali Yar, tıp eğitiminden sonra dünyanın üçüncü uçak mühendisliğini bir yılda bitirecek kadar kabiliyetliydi.
Yar da ayrı bilinmeyen bir kahramandır.
Vecihi Hürküş bir başka efsanedir. Kendi uçağı ile Çekoslovakya"ya gidip, uçağın uluslararası akreditasyonunu sağlamayı başardı.
Bunların hepsi Hezarfen Ahmet Çelebi"nin yolundan giden öncülerdi.
Cumhuriyet"in ilk yıllarında ülke için en önemli yatırım demiryolu ağlarıydı. Yüzde 10"lara çıkan kalkınma hamlesi içinde ilk sırayı demiryolları alıyordu. 30"lu yıllarda Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği"nden alınan kredi ile tekstil fabrikaları kuruldu.
Yine aynı yıllarda İngiltere"den alınan krediyle Karabük Demir Çelik Fabrikası kuruldu.
Sivas Divriği"den Mühürzade Nuri Beye soyadını da veren bu demirağlardı.
Aslında Nuri Beyin hayatı yokluklar içinde başladı. Bebek yaşında babasını kaybetmişti.
Divriği gibi bir yerde olmasına rağmen, Saray"dan icazet almış biri olan Süt Molla"dan eğitim alma şansını yakaladı. Bu eğitim temeli yatılı olarak devam etti.
Okulu bitirince Ziraat Bankası"nda uzman olarak çalışmaya başlar. Bankadaki memuriyetinde Kangal başta olmak üzere Sivas"a ciddi katkılar sağlar.
Bilahare İstanbul"da memuriyetine devam eder. Hasköy Mal Müdürlüğünde görevine devam ederken sadece mali konularda bilgisini geliştirmesinin yanı sıra ihale süreçleri konusunda da deneyim kazanır.
Memuriyetten ayrıldığında 56 altını vardır. Onun ilk sermayesi buydu.
Ancak Mühürzade Nuri Bey, 10 yıl içinde bu servetini milyon lira yapmayı kafasına koyar.
İlk işi de, sigara kağıdı üretimi olur. Sebep olarak da sigara kağıtları üzerindeki ay yıldızın düzensiz basılmasıydı. Buna kızıp üretime geçti ve 3,5 yılda sermayesini 330 kat arttırdı.
Daha sonra Kantariye ithalat ve İhracat Ticareti şirketini kurduğunda yıl 1925 yılını gösteriyordu. Yani İzmir Milli İktisat Kongresi yapılmış ve ekonomide yeni bir ivme dönemi başlamıştır.
Nuri Bey, şirketini kurarken bir şey daha yapar. Vakıfname kurar ve gelirini hayır işlerinde harcayacağını açıklar.
Bundan sonra Nuri Bey, demiryolu ihalelerine girmeye başlar. Bu konuda büyük yükler altına girer ve soyadı yasasıyla birlikte Demirağ soyadı olur.
30"lu yıllar, Almanların dünya savaşına hazırlandığı dönemdir. Bunu herkes farketmiştir ve Türkiye de birşeyler yapmak istemektedir. Türk Tayyare Cemiyeti de uçak satın almak için ülke çapında kampanya başlatmıştır.
Daha önce 1926 yılında Kayseri"de bir uçak fabrikası olan TOMTAŞ kurulmuştu. Daha sonra Amerikan uçaklarının bakım merkezi olan bu fabrika 1939 yılında Türk Silahlı Kuvvetleri ihtiyaçlarına yönelik çalışmalara başlar.
İkinci teşebbüs Nuri Demirağ"nın İstanbul"da yaptığı Nuri Demirağ Uçak Fabrikasıdır. Aslında kendi uçak modeli de olan ilk milli uçak fabrikası bu sayılabilir.
Herşey yolunda giderken, Nuri Demirağ konusunda spekülasyonlar bitmez. Fabrikaya ilgi büyüktür. Hatta devlet uçak siparişleri de verir.
Daha sonra siyasi konular öne çıkar... 50"li yıllar daha çetindir ve Nuri Demirağ bir efsane olarak kaybolup gider... Hikayenin sonraki kısımlarını kitabına havale ediyorum...
Bugün uçak veya yerli araba konusunda öne çıkacak isimler var. Yenileri daha olacaktır yani babayiğitler çıkacaktır...
Bu süreçte mutlaka Nuri Demirağ"ın kitabını okumaları gerekiyor. Sadece bu kitabı değil, Fransa"nın üretimden kaldırılan uçağı Concorde"un veya Sony"nin kurucusu Akia Morita"nın kitabını da tavsiye ediyorum.
Dünyanın en büyük 10 ekonomisinden biri olmak, illa
yerli uçak veya otomobil sahibi olmaktan geçmiyor ama gökyüzünde veya okyanuslarda
hala keşfedilecek çok şey olduğunu da bilmek gerekiyor.
