Gerçek imajdan büyüktür

En son bir reklam spotunda gördüm Einstein''ı. Martin Luther King, Şarlo, Marilyn Monroe ve öteki dev isimlerle birlikte… Alışığız onları reklam kampanyalarında görmeye… Reklam diliyle söylersek onlar "dünyayı değiştiren" şahsiyetler, çok güçlü ve çok yönlü imajları var. Birçok fikri, tezi, kurguyu aynı anda destekleyebilecek kadar çeşitlendirilmiş, çok kullanışlı imajlar bunlar. Ve o güçlü ve şişkin imajları nedeniyle onları biyografilerinin insani detaylarıyla değil, reklam kurgulamalarındaki ''üretilmiş anafikir''lerle tanıyoruz artık. Çoğu zaman gerçekten uzaklaştırıyor bu durum bizi. Çok bariz bir örnek vermek gerekirse; Marilyn Monroe dünyayı değiştiren güçlü sarışın kadın gibi görünüyor da gözümüze, bu parlak imajın ardındaki insanî çöküntüye körleşiveriyoruz. İmajla gerçek arasında her zaman bu kadar büyük uçurumlar olmasa da daima fark var. Bu çağın imaj üreticilerinin bize en büyük kötülüğü de bu noktada ortaya çıkıyor; küçük imajlar büyük gerçekleri örtüyor.

Yanlış anlaşılmak istemem, hayatımın küçük bir parçasında reklam işiyle de iştigal ettiğimden biliyorum, bu işte egemen anlayışları, yaygın algılamaları es geçerek burnunuzun dikine gitme şansınız yoktur. Dolayısıyla sözüm bu tekil örneği mahkûm etmek değil, bir genel duruma işaret etmek adına bu tekil örnekten bahisle yola çıkıyorum.

Yeni dünya düzeninde ekonominin gereklerinin temel belirleyici olduğu aşikâr… Çoğu zaman çok idealistçe düşünüldüğü zannına kapıldığımız ideolojik cümlelerin altından bile örtülü ekonomik gerekçeler çıkabiliyor kazınınca. Masumiyetin olmadığı, yaşanmadığı bir zamanda yaşıyoruz adeta. Neyin doğru ve erdemli olduğuna bile ürün-piyasa simsarlarının topluma pompaladığı zihinsel kodlamalarla karar veriyoruz. Kavramların içerdiği anlamlar buna dahil; sevgi gibi, aşk gibi, bağlılık gibi, ülke sevgisi gibi pek çok özel duyguyu piyasa gerekleri temelinde anlıyor, bu gerekler doğrultusunda yaşıyoruz. Buna inanç bile dâhil neredeyse… Kes yapıştır kandil-bayram mesajlarının GSM sektörüne getirdiği ticari canlılığa ve inançlı gönüllerdeki karşılıksızlığına bakınız mesela…

Aynı durum, yukarıda ismi geçen ya da geçmeyen önemli şahsiyetler için de geçerli… Pek çoğunun insanlığa çok değerli katkılar yaptığı konusunda hepimiz mutabıkız. Ama bunun ötesinde hayatlarıyla da çok değerli insanî tecrübeler sunuyor bu önemli şahsiyetler… Onların bu zengin yaşama tecrübelerini doğruları ve yanlışlarıyla bu basit imaj sözcüklerine hapsederek görünmezleştirmek büyük haksızlık! Hem onlara, hem bize karşı haksızlık!

İnsanlara, hayatlara, kavramlara, durumlara medyatik sürecin içinden bakmak zihinlerimizi medyatik algıya hapsediyor. Her meseleye en popüler yanından, en sığ, en sabun köpüğü tarafından bakmak, imajları gerçeklere tercih etmek durumunda kalıyoruz. Aklımız, idrakimiz devre dışı kalıyor. Çünkü medya bir bilgelik kurumu değil bugün, aklın, vicdanın bekçisi hiç değil. Medya araçları, tıpkı otomobil lastiği gibi, naneli çiklet gibi, havuzlu villa gibi ticari bir ürün… Bu sebeple en kârlı gördüğü yere kuruyor pazarını medya. Reklamını da erdemleri yaşatmak için değil, ürünü sattıracak dili oluşturmak yoluyla yapıyor.

Aklınızı, idrakinizi medyaya emanet ederseniz, imajlar kafanızın içindeki her şeyin kaynağı olur, gerçekse sahipsiz kalır. Oysa gerçek kıyaslanamaz ölçüde büyüktür imajlardan.