Hayatı ne değiştirir?

“Bir gün bir kitap okudum ve bütün hayatım değişti" diye başlar Orhan Pamuk''un Yeni Hayat''ı. Bir kitap bir insanın hayatını değiştirir mi? Hadi biraz daha rahatlatalım soruyu; kitaplar insanların hayatlarını değiştirir mi? Eskiden değiştirirdi; şimdilerde hayatı değiştirmek üzere yeni ve daha hareketli şeyler icat etme hevesinde insanlar. Reklamlarda sıkça karşılaşıyoruz bu türden vaatlerle… Şehirden kendini soyutlayan ve kendi çevresini kurgulayan bir daire alarak hayatımızı değiştirebileceğimiz söyleniyor mesela! Dünyaca ünlü bir otomobil markasının yeni lüks aracını alarak ya da falanca ülkenin filanca tatil merkezinde bir haftalık bir tatil yaparak da başarabilirmişiz bunu. İşi daha da basitleştirenler de yok değil; mutfağımıza yeni beyaz eşya setleri, salonumuza yeni koltuk takımı alarak hayatımızı bambaşka hale getireceğimizi vadedenler var. Bunların abartılı yakıştırmalar olduğunu herhalde hepimiz biliyoruz. Ancak unutmamamız gereken bir şey var: Reklam sektörü dünyanın hiçbir yerinde işini şansa bırakmaz ve temel mantığını palavralar üzerine inşa etmez. Demek ki zihinlerimizi öyle ya da böyle avlamak isteyen reklam kurgucuları (ki reklam sonuçta bir avlanma sanatıdır) en azından hayatlarını değiştirme hevesine kapılmış insanlar olarak görüyorlar bizi. Bunu böyle düşünmelerine sebebiyet veren bir ahval içinde olmalıyız ki böyle bir reklam mantığı tedavüle girebilsin!

Hal bu ise iki kritik gerçek ortaya çıkıyor. Bunlardan ilki bizim hayatımızla ilgili bir memnuniyetsizlik içinde olmamız ve değişiklik istememiz. Bu bir yere kadar anlaşılır bir şey… "Kanaat etme kültürü"nü on yıllar önce terk eden bir toplumun bireylerinin kendilerini sıkıntılarından kurtaracak başkalıklar arzulaması, bu yönde ihtiraslar ve hatta şehvetler geliştirmesi zaten kaçınılmazdı. Burada tuhaf olan, insanların çevresel ya da toplumsal olanda kayda değer bir değişim yaşanmadan, kendi hayatlarındaki küçük değişikliklerle hayatlarını değiştirebileceklerine inanmaları, böyle bir avuntuya kapılabilmeleri… Lüks bir araba ya da konforlu bir ev insanın hayatını nasıl değiştirebilir ya da ne kadar süreyle avutabilir?

Ortaya çıkan bir başka gerçek de -ki bana çok trajik görünüyor-insanların hayatlarını değiştirecek olanı sadece maddi yeniliklerde arama saplantısı içinde olmaları… Tarih boyunca insanlığın hayatını değiştiren hemen her önemli değişimin temelinde fikirler, inançlar, hayaller vardır oysa. İnsanı değiştiren de, hayatı değiştiren de ruh dünyasında olup bitenlerdir. İcatların, keşiflerin, fetihlerin kökeninde bile hayaller ve idealler vardır.

"Bir gün bir kitap okudum ve bütün hayatım değişti" cümlesini kurabilecek derinlikte insanlar değiliz bugün artık biz. Hayatımızı değiştirecek hayal ve ideallere sahip değiliz. Aksine hayatı asla değiştiremeyecek avuntulara kapılacak kadar körleştirici bencilliklerle malûlüz. Hayallerimizin ve ideallerimizin boyu kısa sürede sıkılacağımız oyuncaklarla sınırlı. İnsan olmak, kendi varlığımızla zenginleşmek, kendi içimizde derinleşmek derdinde değiliz hiç. Kendi kuyruğumuzu kovalıyor, kendi kör ihtiraslarımızda boğuluyor olmanın ıstırabını hissedemeyecek kadar da uyuşmuş durumdayız maalesef.

Oysa bir kitap okuyunca mümkündür hayatın değişmesi… Tabii, kitabın da hayallere ve ideallere inanan hakiki bir kitap olması şartıyla!