Zekâyı altın kafese koymuşlar...

Kullana kullana hayatımıza sonradan giren birtakım sözcüklerin hayatın içinde aslında ne kadar tuhaf durduğunu farkedemez hale geliyoruz. O sözcüklerden biri de "etkinlik" sözcüğü... Ancak dikkatli bakınca acayiplik görünür hale geliyor; hayatın bütünlüğü içinde bir parçaya, bir kompartımana "etkinlik" adını vermek nasıl bir şey! Geriye kalan ne o halde?

Yeni hayatın kendini kendiliğinden dışa vuran; ironik durumları mı desek, acayiplikleri mi desek, zihinsel defoları mı desek, böyle dil vaziyetleri, sözcük parodileri var. Mesela bir ormanın içine, bir deniz ya da göl kenarına, şehrin dağdağasından uzak dağlara, yaylalara, kırlara, vadilere birtakım yapılar inşa ediyoruz ve adına da "dinlenme tesisi" diyoruz. Sanki o ibareyi oraya koymasak, hiç kimse bu binaların ne olduğunu anlayamayacakmış, aslî fonksiyonlarını ıskalayıp geçecekmiş gibi...

Bir başka örnek... Herhangi bir meseleyi konuşup tartışmak üzere işin erbabının bir araya geldiği toplanmalara "oturum" diyoruz. Meseleyle ilgili birçok bilirkişi, bir salonda önceden hazırlanmış bir düzen içinde koltuklara ya da sandalyelere oturarak seanslar boyunca konuşuyorlar. Hani isyankâr konuşmacılardan biri orada inadına dikiliyor olsa, oturum başkanı, "Beyefendi oturumumuza dahil olmak istiyorsanız lütfen oturun!" diye onu uyarmak zorunda kalacak. İnternet lisanında aynı kelime daha da acayipleşerek kendine yer buluyor. "Yeni oturum açmak" gibi bir terkip kullanılıyor mesela; aynı salonun içinde değil, sanal boşluğun içinde, klavyelerinin başında oturuyor insanlar.

Örnekler çoğaltılabilir ama uzatmayayım... Bir şeyleri adeta adını üstlerine yazmak ihtiyacı hissederek yapmanın, tabirimi mazur görün, "aptalca" bir tarafı olduğunu herhalde hepimiz teşhis edebiliriz. Buna karşılık bu türden isimlendirmelere, nitelendirmelere alıştık ve mevcut durumu kanıksadık hepimiz. Bu türden acayipliklerin hayatın akışı içinde önce sıradanlaşmasının, sonra normalleşmesinin algılarımızdaki karşılıkları üzerinde düşünmeyi adet edindiğimiz de söylenemez. Oysa bunu yapmalı ve ihmal etmeliyiz.

Hayatın getirdiği yeni durumların ve alışkanlıkların insana yapıp ettiği, ekleyip eksilttiği bir şeyler var ve biz bunlara dikkatli bakmadığımız için nereye doğru değiştiğimizi de göremiyor, idrak edemiyoruz.

Yeni "yaşam" mimarları, hayatın tabii akışını kendi mantıkları doğrultusunda bölüp parçalamayı, kompartımanlara ayırmayı, kendi gerekleri doğrultusunda bir kompozisyon oluşturmayı gerekli görüyorlar. Hayatı onlar için yönetilebilir kılmanın başka yolu yok çünkü. Nerede oturacağız, nerede dinleneceğiz, nerede düşüneceğiz, nerede eğleneceğiz, bütün bunlara karar vermek istiyorlar. Tanımlıyor, dizayn ediyor, hayatın ve zamanın içine yerleştiriyorlar. Dikkatli bakınca bu tablo çok aptalca görünüyor, evet! Ama heyhat, görüldüğü gibi düzen tıkır tıkır işliyor.

Lafın belini kırıp "Hepimizi fena halde aptallaştırdılar!" demeyeceğim belki ama yazılan senaryonun aptallar için olduğunu, gerçeğe dönüşmesi için aptallara ihtiyaç olduğunu ve mevcut durumda bu düzene itiraz eden pek kimseye rastlanmadığını mecburen ifade edeceğim. Yukarıdaki basit örnekleri, teyellerin söküldüğü yerden gerçeğin kendini açık etmesi olarak okuyabiliriz.

İşin garibi, bütün hadise, zekânın insanlık tarihi boyunca en çok konuşulduğu, en çok önemsendiği, en çok ödüllendirildiği, en çok payelendirildiği, adeta bir fetiş kavrama dönüştürüldüğü bir zamanda geçiyor.

Franny Armstrong"un "Aptallık Çağı/The Age of Stupid" isimli belgeselini izlemiş miydiniz? 2055 yılından geriye bakan bir adamın gördüklerini anlatıyor.

İzleyin de kopun, çok eğlenceli!