Başarısız bir örnek

Pazar günü Rusya''nın, Çeçenistan''a müdahalesiyle birlikte, kendini çok derin ve büyük bir bataklığa soktuğunu ve bu işin stratejik sonuçları bakımından kapsamlı yön değişikliklerine neden olacağını öne sürmüş, "Rusya Doğu Avrupa''dan çekilmek karşılığında elde ettiği geniş ''manevra alanı''nı Çeçenistan''da yok etmekle meşgul" demiştim. Bu konuyu biraz daha açalım.

Geçtiğimiz iki yıl boyunca, fırsat düştükçe, "yeni milli işlev" adını verdiğim bir yönelimden söz ettim. Özetlemek gerekirse: Dünya üzerindeki "bütünleşme" eğilimleri "ulus-devlet"in yapısına ilişkin (yüzeysel ya da kökten) değişmelere yol açmakla birlikte, ülkelerin "milli çıkarları" ile bunların kavranış ve gerçekleştirilme biçimlerini pek etkilemiyor. Yani "bütünleşme"nin sihirli değneği, ülkemizde kimilerinin sandığının tersine, "milli çıkarlar" alanına fazla değmiyor. Bu durum, üzerinde düşünmemiz gereken (ve pekçok uzmanı -başta "seçim sonuçları" olmak üzere- yanıltan) bir "yeni milli işlev"e karşılık geliyor. Son bir iki yıl içinde bu "işlev"in başarılı ve başarısız örneklerine tanık olduk.

1998 yılının ortalarında kaleme aldığım bir yazıda Avrupa''nın yamacında, "çelik çekirdek" projesine sahip Almanya''yla birlikte, bu "yeni milli işlev"in ayırdına varan iki ülkenin Rusya ve Türkiye olduğunu öne sürmüş ve "bu yeni milli işlevin hangi yönde gelişeceğini bize Rusya''nın deneyimi gösterecek" demiştim.

Rusya bu sınavda sınıfta kalmış görünüyor -hem de ne koşullarda! "Çekirdek Avrupa" oluşumuna ön ayak olmak derdindeki Almanya-Fransa eksenine karşı, İngiltere ile belli bir işbirliği içinde "sınırlayıcı" bir rol oynama şansını elde etmiş ve bu uğurda Doğu Avrupa ve Balkanlar''daki "manevra alanı"nı az çok boşaltmış, ama "yaşama alanı"nı oluşturan diğer bölgeler konusunda ciddi tavizler koparma olanağını bulmuşken! ABD ile akılcı bir "stratejik işbirliği düzlemi" yakalayıp (gelecek açısından ciddi tehlikeler barındıran) "içe çekilme" dönemini fazla yara bere almadan atlatmak ve "bütünleşme" senaryolarının egemen olacağı bir dünyada "milli çıkarları"nı az çok korumak fırsatına sahipken!

Rusya "değişen dünya"nın koordinatlarını belirleyen "yeni milli işlev" üzerine etkili ve gerçekçi senaryolar kuramadı. Geleneksel refleksiyle, içinde yer alması gereken "ittifaklar"ı boşladı, dahası herhangi bir "ittifak" kuramayacağı alanlarda tek başına girişimde bulunmaktan çekinmedi. Bölgesel ve küresel istikrar arayışlarını kendi yararına kullanmak için, "kökleşik KGB taktikleri" dışında herhangi bir yaratıcı yol bulamadı. Böylece bu arayışları, kendisini dışarıda bırakacak biçimde dinamitlediğinin ayırdına varamadı. Ağırlık kazanabileceği senaryolarda ne zaman "rolünden çalındığını" görse, buna yine aynı "kökleşik taktikler"le karşılık vermeye çalıştı.

Bu sözlerden abartılı bir sonuç çıkarmamak gerekiyor: Bugün Rusya''nın geldiği yer "berbat" ya da "umutsuz" gibi sıfatlarla karşılanamaz. Rusya, oyunu bildiği biçimde oynamak için, bütün olanaklarını "sonuna kadar" kullanacak. Ancak bu ülke, örnekse iki yıl önce sahip olduğu stratejik zemini kullanarak, "milli gücünü en üst düzeye çıkarma" şansını yitirmiş gibi görünüyor. Onca uğraşa karşın, aldığı yol çok azdır. Kıta Avrupası''nı dengeleyecek (ama içeriği ve etki alanı belirsiz) bir "İngiltere-Rusya parantezi"nin güçlü aktörü olmak ve bu yolla güneyinde "ortak bir yaşama alanı"na sahip olduğu Türkiye''nin manevra alanını daraltmak şöyle dursun, bugün ne "Avrupalı" bir güçtür ne de "Avrupa''yı sınırlayan" bir güç! Diğer deyişle, elindeki her iki kartı da zamanında ve Batı dünyasının dinamiklerini sarsacak biçimde oynama olanağını kaçırmıştır. Yine de bir hususun altını çizelim: Rusya her an dünyadaki taşları yerinden oynatabilecek bir manevra alanına sahiptir, ama bugün itibariyle "yenilenme"yi unutmuş bir ülkedir.

Dolayısıyla Rusya, "doğru teşhis"e karşın, izlediği yol nedeniyle başarısızlığa uğrayan bir örnek oluşturuyor. Kişisel kanım Türkiye''nin bu yoldan çok dersler çıkardığı yönünde. Türkiye son iki yıl içinde aynı verilerle, aynı "teşhis"le bambaşka bir yol izledi ve sözü edilen çerçevede "başarılı" oldu. Gelecek yazının konusunu bu "başarılı örnek" oluşturacak.