Deprem, devlet, siyaset

Yaşadığımız yıkımın ardından, artık kanıksadığımız bir "ikili tablo" ile karşı karşıyayız: Kimilerine göre, depremin yol açtığı yıkım sonrasında yapılması gereken herşey "devlet organları" tarafından layıkıyla yapılmış, ufak tefek aksaklıklar dışında başarılı bir organizasyon gerçekleştirilmiştir. Kimilerine göre de devlet bütünüyle aciz kalmış, hiçbir yere zamanında yetişememiş, çok başlı ve koordinasyonsuz çalışma programıyla her işi ağırlaştırmış, çok kötü bir sınav vermiştir. Elbette "gerçek", çoğu zaman olduğu gibi, bu iki görüşün arasında bir yerlerde: Devlet ne kusursuz çalışmış, ne de sanıldığı ölçüde aciz kalmıştır.

Yukarıda andığımız -ve "gerçeği örtmek" gibi bir "ortak payda"ya sahip olan iki görüşe kısaca göz atalım; çünkü yaklaşık son on yıldır sistemi "işlemez" hale getirmekte bu iki görüş eş ölçüde suçlu. İlki "modern devlet" açısından nicedir anlamını yitirmiş, hantal, kurumları toplumun her alanını bir ahtapotun kolları gibi saran bir "devlet anlayışı"nı dile getiren görüştür. İkincisi ise sorunların çözümünü "toplumsal talep ve dinamikler"de, "toplumun pratik açmaz ve beklentileri"nde değil de "ideolojik reçeteler"de bulan, "şematik" olanın uygulanmasıyla "gerçek"in değişeceğine inanacak kadar safdil olan, ama aynı şematik bakış nedeniyle kendini -şöyle ya da böyle- "devlet karşıtı" olarak konumlandıran görüştür. Gerçeği örten bu iki bakış, yaşadığımız yıkımın ardından, iki önemli "gerçek"in ortaya çıkmasını sağlıyor hiç olmazsa:

1) Devletin "yeniden yapılanması" kaçınılmaz hale gelmiştir. Bu gereğin altının çizilmesine neden olan temel etken, devletin ilk iki gün afet bölgesine ulaşmakta çektiği zorluklar ve sonrasında organize olmakta yaşadığı sıkıntılar değil; "kentleşme", "sanayileşme", "bireyleşme", "bir arada yaşama" gibi konularda içinde bulunduğumuz durumdur. Son yıllarda ülkemizde ekonomik canlılığı sağlayan başlıca sektörlerden biri "inşaat". Ancak bu alanda nerdeyse hiçbir "ölçüt"ün işlev taşımamış olduğunu görmek "can alıcı" değil mi? Sözcüğün tam anlamıyla öyle! Hükümet etme anlayışından belediyelere, belediyelerden girişimcilere, hatta tüketicilere kadar hepimiz suçluyuz. Kurumsal ya da bireysel, organik ya da anarşik, her türden aymazlık, ahlaksızlık, çıkarcılık, paragözlük ve hırsın güttüğü bir toplum ve onu yönetmek savındaki siyasi hükümet ve bürokrasi "modern devlet" anlayışının neresinde duruyor? Durduğu yer "yeniden yapılanma"nın kaçınılmazlığını gösteriyor.

2) Bu hedef, kendini "hantal ve katı devletçilik"in rakibi sayan bir "devlet karşıtlığı" ile gerçekleştirilemez. Türkiye''de on beş yıldır "reform" projeleri dile getiriliyor, tartışılıyor, inceleniyor ve toplumun talepleri de bu tartışmaya ivme kazandırıyor. Ama bu tartışma bir türlü tutması gereken yolu tutamıyor. Hep toplumun genel ve pratik taleplerinden uzak bir ikili cepheyle yüz yüze kalıyoruz: Bir yanda "katı devletçiler", diğer yanda "devlet karşıtları". Sorun durumun "gerçekten" böyle olup olmamasında yatmıyor (elbette bu tartışmanın çoğu evresinde kimi "devletçiler" sanıldığı ölçüde devletçi, kimi "devlet karşıtları" sanıldığı ölçüde devlet karşıtı değildi); sorun bu durumun yüzeye böyle yansımasında ve tarafların çoğu zaman "ortak bir dil" kullandıklarının farkında olmamasında!

Bu anlamsız kutuplaşma hali (ve onu besleyen "siyaseten anlamlı konumlar edinememe" sorunu) Türkiye''de "kaçınılmaz" olmaktan çıkmalı artık. Siyaset bu yıkımdan önemli dersler çıkarmalı, "doğru tutum"un nerede yattığını kavramalı. Yıkıntıların altında her inanç, görüş, kavrayış ve ideolojiden insanlar yatıyor. Günün gereklerine uygun bir "devlet"in ne anlama geldiğinin, ülke çıkarlarına uygun bir "siyasi tutum"un nasıl bir içerik taşıdığının, toplumun "acil" ihtiyaçlarının, "gerçek" beklentilerinin ne olduğunun yanıtı da orada yatıyor. Pazartesi günü, aynı düzlemde, bir "iktidar" kavrayışının nelere dayanması gerektiğine değineceğiz.