Milletler üzerine -2

Geçen yazımızda "millet" ile "siyaset" arasındaki ilişkiye değinmiş ve "ulus-devlet"in geleceği ne olursa olsun, dünya üzerinde yeni bir "milli işlev"in boy göstermekte olduğunu belirtmiştik. Şimdi "millet"in ortadan kalkmakta olduğunu ve bu durumun kendi içinde "siyasetin ölümü"nü de taşıdığını öne süren Jean-Marie Guéhenno''nun "Demokrasinin Sonu" adlı kitabına göz atabiliriz (Dost Yayınları: 1998, çev. Mehmet Emin Özcan). Yazarın bu iddiası bile aslında bir uyarı barındırıyor ve yalnızca siyasetin önümüzdeki dönemde yükleneceği (ya da yüklenebileceği) işlevlere değil, geleceğin siyasal yapıları için öngörülen kesin ayrışma noktalarına da işaret ediyor.

Daha önce de belirtmiştik: Ortada çelişkin gibi görünen, oysa birbirini bütünlemekte olan iki senaryo var. "Bütünleşme" ve "parçalanma". Ulus-devlet''in çözülüşünün habercisi olduğu iddia edilen "parçalanma" programları (diğer deyişle, bir milletin kültürel dokusunda yer alan altbirimlere yüklenen "aşırı" işlev), milletten daha bütünlüklü olduğu varsayılan "bütünleşme" projeleri için bir "meşruiyet temeli" oluşturuyor; daha doğrusu oluşturduğu sanılıyor, oluşturması isteniyor. Öncülüğünü (diyelim ki) "finans kapital"in yaptığı "bütünleşme" projeleri için, bilim-kurgu yazarlarının "gelecek karabasanları" kadar, bugüne dek sıkça sözünü ettiğimiz "Çekirdek Avrupa" oluşumuna da göz atmakta yarar var (Üstelik liberal bir ekonomik yaklaşım için hiç de bu tür projelere "aidiyet" beslemek gerekmiyor). İşte bir "milli işlev"in ve bu işlevin temel eksenlerinden birini oluşturan "dil"in önemi burada ortaya çıkıyor (Aynı dili konuşanların tarihi ve coğrafyayı okuma biçimi öyle çok da "kurmaca" bir şey değil kuşkusuz).

"Millet"in ortadan kalkmakta olduğunu öne süren Guéhenno, son dönemin "milliyetçilik rüzgarları" için şöyle bir soru dile getiriyor: "Temellere doğru bir dönüş mü var, yoksa siyasal misyonunu tamamlamış, ama umutları taşımakta yetersiz kalan ve bu zamanın sorularına yanıt veremeyen siyasal bir yaklaşımın son çırpınışları mı bunlar?" Bu sorunun cevabı olarak, "bütünleşme projesi yandaşları" yaklaşan "son"dan dem vuracaklar neşeyle. Biz ise "temeller" üzerine düşünme zamanının çoktan geldiğini, bu temelleri okumak için "milli işlev"e özgü bir (siyasal) "dil" gerektiğini ve siyasetin daha uzun süre ölmeyeceğini öne süreceğiz. Dünyanın dört yanında "siyaseti öldürmek için" siyaset yapanlar, sözünü ettiğimiz yeni "milli işlev"e yaslanan bir tarihsel dirençle yüz yüze kalacaklar. "Bütünleşme yandaşları" kazananı ilan etmekte ne kadar acele ederse etsin, önümüzdeki onyıllar oldukça "neşeli" geçeceğe benziyor.

Yazımızı "siyasetin ölümünü" haber veren Guéhenno''nun "millet" tanımıyla bitirelim (Yazarın "karşı-görüşleri"ne önümüzdeki günlerde değineceğiz). Guéhenno şöyle diyor: "Ulus, insanları ne oldukları temelinde değil, onların geçmişte ne olduklarına ilişkin sahip oldukları hatıranın temelinde bir araya getirir. Bir ulusun tarihsel tanımından başka tanımı yoktur; ulus, ortak bir tarihin mekanıdır, ortak acıların ya da mutlulukların yaşandığı mekandır. Paylaşılan bir yazgının yeridir. Ancak bir ulus sadece soy zinciriyle tanımlanamaz; öyle olsaydı, ulus sadece genişletilmiş bir kavim olurdu. Avrupalılar''ın tanımladığı biçimiyle ulus, öncelikle bir yerdir, yani tıpkı Avrupa''nın eski köylerinde bir tarlanın sınırlarının iyice belirlenmesi gibi, sınırlarla belirlenmiş, belli bir topraktır."

Guéhenno, daha sonra, "hukuk" ile "mülkiyet kuralları" ilişkisine değinerek şunları ekliyor: "Mülkiyetleri sınırlandırmak, bir kadastro oluşturmak gibi işler, doğrudan kişileri değil, öncelikle toprakları konu alan bir hukukun ilk biçimini oluşturmuştur. Ulusun bu şekilde toprağa kök salması, özgürlüğümüzün temellerini atmış ve açık bir topluluk için uygun koşulları yaratmıştır. Bu durum, insanları toplulukları içinde hapsetmemiş, insanlar köklerinin ve soylarının peşine düşmemiştir. Ancak, çalışmalarını düzenlediği insanların çok çeşitli olması karşısında hoşgörülü olan bu durum, onun uygulandığı mekanın tanımlanmasını büyük ölçüde zorunlu kılmıştır. Toplumsal kuralların oyuncuları olan kişilere sunduğu özgürlüğü, idare ettiği mekan üstünde geri alır. Hiçbir karmaşıklığa izin verilmez." Buradan yalın ama önemli bir gerçeğe varıyoruz: Gelecek onyıllarda "bütünleşme" imkanları ve "parçalanma"nın imkansızlığı açısından Türkiye yeterince "donanımlı" olacaktır.