Milletler Üzerine-3

Bugün de Jean-Marie Guéhenno''nun "Demokrasinin Sonu" adlı çalışmasına göz atmayı sürdüreceğiz. Önceki yazılarda dünya üzerindeki "bütünleşme" projelerine, bu tür projelerin -genel olarak ve belli bir biçimde- muhatap ülkelerin "milli iradeleri"ni daha üst bir bütüne teslim etmesi koşuluna dayandığına ve buna bir direnç olarak yeni bir "milletler çağı"na gireceğimize değinmiştik. Oysa, söz konusu projeler başka bir "çağ" düşlemektedir. Guéhenno "ulus-devlet" ve "siyaset"in varsayılan sonuyla birlikte, yeni bir "imparatorluk çağı"nın başlayacağını öne sürüyor ve şöyle söylüyor: "Nasıl Roma İmparatorluğu Roma Cumhuriyeti''nin ardından gelmişse, bu çağ da ulus-devlet çağından sonra gelecektir. İnsanların toplumu siyasal bir vücut oluşturamayacak kadar genişlemiştir. Burada yurttaşlar artık, kolektif bir egemenliği gitgide daha az ifade edebilecek bir bütünlük oluşturmaktadırlar." Bu satırlar sözünü ettiğimiz tehlikenin ipuçlarını ve "bütünleşme-parçalanma" projelerinin yakın ilişkisini ortaya çıkarıyor sanırım.

Ancak bunları söyleyen Guéhenno, Amerikan sistemi örneğinde bazı ilginç hususlara değiniyor. Birlikte bakalım: "Amerikan sistemi özel çıkarları çok iyi korumaktadır; hatta özel bir grup, örneğin vakıflar lobisi söz konusu olduğunda kamu yararını da gözetebilir. Genel yararı, yani grup olarak bütün bir topluluğun yararını ortaya çıkaracak donanımı yoktur. Aslında Amerikan ekonomisi uluslararası bir nitelik kazandıkça ve yabancılar Amerikan sisteminin işleyişini öğrendikçe, ABD kongresinin dile getirdiği bir Amerikan ulusu yararı kavramı giderek daha da soyutlaşmaktadır."

Bu zorluğun yarattığı durum, Guéhenno''ya göre, "özel çatışmaları aşacak bir dayanışma ilkesi olmadığından, hareketsizlikle bitmektedir. Amerikalılar, bu tıkanıklığı anlatmak için bir imge kullanıyorlar: Political gridlock, siyasi tıkanıklık; bu deyim, bir kavşakta birbirlerini engelleyen arabaların yarattığı tıkanıklığı çağrıştırıyor; her sürücü yolu tıkayanın önündeki araç olduğunu düşünüyor, oysa havadan bakıldığında her arabanın bu tıkanıklığa katıldığı görülüyor. İlerlemiş bir demokraside, havadan bakmak için özel çıkarların üstüne çıkmak gittikçe zorlaşmaktadır!"

Guéhenno şöyle sürdürüyor: "Bu evrimin başlangıç noktasında, siyasetin öncelikli olması postülası düşünülmeden bir yana bırakılır: Siyaset sadece özel çıkarların doğurduğu bir sonuç olarak yaşamaz; bütün özel sözleşmelerden önce gelen ve bunları aşan bir toplum sözleşmesini öngörür. Eğer bu postüla terkedilip de siyaset, mevcut çıkar değerlerinin belirlendiği pazar ekonomisine indirgenirse, siyaset mekanı da kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya kalır; zira, ulusal çıkarların ''değerini'' belirleyecek ve dayanışma alanını sınırlandıracak bir pazar yoktur. Eğer ulusal topluluk bir veri değil de bir seçim ise, hiçbir şey bu seçimi, çıkarlarının işlevsel biçimde işletilerek kullanılmasını yöneten aynı akılcı ölçütler üstüne kuramaz. Hiçbir ekonomi yasası, ulusa ait ülke toprağının, tarihe ilişkin kesinliğin yerini alamaz." Guéhenno''nun bu saptamaları son derece anlamlı; çünkü içinde bir "determinizmi", bir "kaçınılmazlığı" değil, bir "seçim" imkanını barındırıyor. Bu "imkan" yarın daha da önemli hale gelecektir ve sözünü ettiğimiz "bütünleşme" projelerini dillendiren ülkelerin bu "imkan" üzerinde düşünmediğini sanmak büyük bir yanılgı olacaktır. Bu konuya daha ayrıntılı değineceğiz.