Siyasetin geleceği

Önümüzdeki yazılarda Türk siyasetinin geleceğini mevcut aktörler düzleminde çözümlemeye girişecek ve kimi "ihtimal senaryoları"na değineceğiz. Bunu yaparken, yeri geldikçe, dış konjonktür ile iç siyasetin ne tür bir etkileşim içinde olduğunu da açıklamaya çalışacağız. Şimdi bu yeni ve uzun soluklu temaya bir giriş olarak -ve okurun sabrına sığınarak- Ocak ayı başlarında kaleme aldığım bir yazıyı hatırlatmak istiyorum.

"Sağda Yeni Döneme Doğru" başlığını taşıyan yazıda "siyaseti suçlamanın" da "siyaseti suçlayanları suçlamanın" da birer moda haline geldiğini belirtmiş, ancak bundan tam yirmi yıl önce bile Türk siyasetinin bu kadar "içerik yoksunu", bu kadar "biçimci" olmadığını iddia etmiştik. Söz konusu yazıda bu iddiayı şöyle açıklamıştık:

"Türk siyasetinin son beş altı yıllık performansı herşeyi anlatıyor, Merkez sağda ve onun hemen dış ceperinde yer alan partilerin bu dönemde sergilediği ''program fukaralığı'' ile ''uygulama ve etkinlik yoksunluğu''na bakmak bile yeterli. Tam da bu nedenle, son aylarda yapılan ''seçim'' ve ''hükümet'' tartışmalarının siyasetimiz açısından bir ''kilometre taşı'' oluşturmadığını anlamak önemli. Hele de hükümet arayışı sürecindeki son (kısır ve uzun vadede sonuç vermekten uzak) manevralar ile ''demokrasi şampiyonluğu''nu birbirine karıştırmak büyük bir yanılgı olur. Biz gözlerimizi ''siyasal saçmalığa'' varma tehlikesi taşıyan günübirlik hamlelerden son beş altı yıla damgasını vuran ''siyasi yoksullaşma''ya çevirelim.

Merkez sağın ''yeni kuşak'' liderleri, bu süreçte, konumlarına yönelik her türlü tehlikeyi bertaraf etmekte büyük başarı sağladılar. Öyle ki merkez sağın temel dinamikleri bir Çiller-Yılmaz diyalektiği tarafından belirlenir oldu. Hatta bu ayakta kalma mücadelesinde kimi kurumlar ve siyasi oluşumlar -tabii bu liderlerin cephesinden- işlevsel birer araç olarak görüldü; bunlarla kurulan (ve kurulacak) ''ittifak'' ya da ''karşıtlık'' ilişkilerinin (kimi zaman sadece ''görüntülerinin'') birincil sonucu siyasal zeminin sağlamlaştırılması oldu. Kurumsal geleneğe sahip muhataplar kendilerini bu oyunun dışında tutma gayreti içine girerken, siyasal saflık ve tecrübesizlik gösterenler bu tuzağa düştü. Merkez sağdaki mevcut çözümsüzlüğün ardında, temel belirleyenlerden biri olarak, bu ''ilginç denklem'' yatıyor.

Peki, ''ayakta kalma'' refleksi bu derece güçlenen liderler, aynı başarıyı ''toplumsal taban'' konusunda gösterebildiler mi? Hayır. Bu liderler son beş yılda, sözcüğün tam anlamıyla, toplumsal tabanı dikkate almaksızın da ayakta kalabilmenin keyfini sürdüler. Gelgelelim bu keyifli durumu korumak için ''ilkeli ve programlı bir yön tutma''ya değil, çok sayıda ''günübirlik manevra''ya ihtiyaç vardı. Bunları örneklemeye kalkmak gereksiz, ama ''aynı siyasi kimlik'' altında bu ölçüde renk değiştirebilmek de ciddi bir başarıdır. Bu başarının bedeli ''içeriksiz siyaset'' oldu.

Milletle yakından temas etmek, kim hangi itirazı getirirse getirsin, önemini yitirdi. Millete kayıtsız kalmak, ''tekrar seçilme'' konusunda bir engel oluşturmaktan çıktı. Partiler liderlerine biçim vereceklerine, güçlenen liderlerin ''manevra araçları'' haline geldiler. Merkez sağdaki ''çeşitlilik'', Türk siyasetinin son yıllardaki en ciddi sorunlarından biri olan ''parti teşkilatları''nı bu oyunun baş aktörlerinden biri yaptı. Geçmişte aynı zeminde verilen ''temsil'' kavgası, artık partilerin ''çeşitliliği'' sayesinde daha korunaklı adacıklar oluşmasını sağladı (Bu şartlarda kim ''il başkanı'' olmak istemez ki?). Kısa dönemli ve çok partili koalisyonlar (hızlı ama iş görmeye yetecek bir yenilenme süreci) bu adacıkların korunmasını daha yaşamsal hale getirdi.

Kısa vadeli sonuçları açısından son derece verimli sayılabilecek (bu arada siyaset ''içeriksizleşmiş'', kime ne!) bu hengame içinde, liderler ve kadroları kendilerini besleyen kan damarlarını kestiklerini, toplumsal tabanı temsil etme vasıflarının gitgide daha çok törpülendiğini farketmediler. Bunun sonucunda (sağın bir başka yakasına uzanacak ve ideolojik yanı eksik kalan, ama gerçekçi bakıştan pay alan bir değerlendirme yapacak olursak), söz konusu kopma dönemi, kapatılan RP''nin az çok konjonktürel bir büyüme ritmi yakalamasını sağladı. Ve belki de bu ritme uygun bir hazırlık yaşamadığından, söz konusu parti özellikle ''dış politika'' ve ''ekonomi'' gibi konularda oldukça yetersiz ve eksensiz kaldı. Tartışma ve gerilim konusu olan, RP''nin kapatılmasına kadar giden başlıklar bu değerlendirmenin dışında kalıyor. Ancak bu alanda yapılanlar ve yapılamayanlar ne olursa olsun, yukarıdaki başlıklar açısından sergilenen (ya da sergilenecek olan) performans Türkiye''nin temel sorunlarına çözüm oluşturmaktan uzaktı. Bu anlamda, benim kanaatimce, söz konusu oluşum da ''içeriksiz siyaset'' açısından merkez sağ partilerin pek uzağına düşmedi." Bu uzunca hatırlatmanın çizeceğimiz çerçeve açısından yararlı olacağını umarak, yazının sonunda yer alan şu tahmini aktaralım: "Merkez sağ ve çevresini kuşatan bu ''diyalektik oyun'' (toplumsal zemin açısından) miadını doldurmak üzeredir, iyimser bir tahminle yaklaşık bir buçuk yıllık ömrü kalmıştır." Söz konusu dönemin ilk altı ayını, oldukça "anlamlı" sayılacak gelişmelerle ardımızda bırakıyoruz. Artık son bir yıla ilişkin "ihtimal senaryoları"na geçebiliriz.