Darülfünundan üniversiteye

Jurnal''in bir yerinde Cemil Meriç, 1914 savaşında şehir dolusu aydını kaybettiğimizi, o savaşı yedek subayların, yani intelijansiyanın yaptığını söyler. Hemen ardından da, Sevr ve Lozan''dan sonra Cumhuriyet ideologlarının 150 aydını mektepten talebe kovar gibi sınırdışı ettiğini ifade eder. Ayrıca, zaten memlekette düşünen adam sayısı da aşağı yukarı o kadardı, demekten de kendini alamaz.

1930''lu yıllarda üniversite reformu yapılırken çoğu muhalifler üniversiteden bir takım nedenlerden dolayı uzaklaştırılmışlardır. Bunlardan biri de yaş haddinden emekli olan, daha doğrusu emekli olmaya zorlanan Tahirü''l-Mevlevî''dir. Ömrünü Osmanlı kültür ve medeniyetinin kaybolmamasına harcayan son Osmanlı bakiyesi diyebileceğimiz bu insan buna tepkisini şairane bir şekilde ifade eder:

Eğer maksûd ise tekmîl-i zillet

Hemân tahsîl-i ilme eyle gayret

Koğulduk âkıbet Dârülfünûn''dan

Budur bizde mükâfât-ı fazîlet

Aynı yıllarda bütün bunlar yaşanırken başka bir şey daha oluyordu. Nazi zulmünden kaçan Alman hocalar akın akın İstanbul Üniversitesi''ne gelerek ders veriyorlardı. 1933 yılında yapılan üniversite reformuyla, İstanbul Üniversitesi''nin bilhassa Hukuk ve İktisat Fakülteleri''nde ders veren Alman hocalar, Hitler zulmünden kaçarak soluğu İstanbul''da alıyorlardı. Herbiri kendi sahasının uzmanı olan bu hocalar, Sabri Ülgener''in ifadesiyle "Tıpkı Ortaçağ''ın bilim peşinde koşan kilise babaları (skolastik doktorlar) gibiydiler."

Alman bilim adamlarının ülkelerinden kaçış sebebini, en verimli yıllarını Avrupa ve Amerika gibi yaban ellerde yaşamak zorunda kalan yazar Halide Edib Adıvar, Türkiye''de Şark, Garp ve Amerikan Tesirleri kitabının ilk sayfalarında şu satırlarla eleştirir: "İşin garip tarafı, Nazilerin tehcir ve imhaya çalıştıkları ve en çok nefret ettikleri Museviler olduğu halde, onların Tevratındaki "Allah''ın seçtiği millet" nazariyesi gibi hem muzır hem de gülünç sayılabilecek köhne bir nazariyeyi kendilerine mal ettiler. Böyle bir nazariyeyi müessir kılabilmek için, diktatörlerine adeta bir ilah mevkii vermek icab etti. Tabii bu nazariyeyi bütün bir millete aşılayabilmek için, ilk mektepten üniversiteye kadar tarih tedrisatını, kendi fikirlerini teyid edebilecek şekilde tahrif ettiler. Almanya gibi laboratuvarları, teknik mekanizması dünyanın en ileri derecesinde işleyen bir memlekette nazarî ilimler ibtidaî ve geri bir "bir örneklik" şeklini almağa başladı. Rejimin verdiği örneklerden en küçük inhiraf, rejimi en hafif bir şekilde tenkit, sadece vatana hiyanet değil, aynı zamanda küfür telakki edildi ve bu mekteplerin yetiştirdiği çocuklar, babalarının ağzından dahi böyle bir tenkit işittikleri zaman, derhal babalarını jurnal etmeyi bir vatan hizmeti telakki ettiler."

İstanbul Üniversitesi''nde solcu olarak bilinen hocaların bile -Hülagü Han''laşan rektör sayesinde-tahammül gücünü zorlayan bir takım uygulamaları ve hocaların buna isyanını günlerdir gazete ve televizyonlardan takib ediyoruz. Bundan 65 yıl önce Nasyonel Sosyalistlerin zulmünden kaçan ve herbiri kendi alanlarında uzman bilim adamları Türkiye''de İstanbul Üniversitesi''ne sığınmışlardır. Bugün aynı üniversitenin hocalarının ve öğrencilerinin kılıyla ve örtüsüyle uğraşan rektörün zulmünden kaçan hocalar nereye sığınacak?

Bu insanlar size ne yaptı? Son günlerin dillerden düşmeyen sualiyle soralım: ''Biz size ne yaptık?''