Suda erimiş madenler gibi

Yapı Kredi Yayınları''nın üç ayda bir yayımladığı Kitap-lık dergisinin son sayısında, "Çağdaş Türk Edebiyatı''nda Osmanlı" başlığı altında bir açıkoturum yapılarak Divan edebiyatının çağımız sanatkârları üzerindeki etkisi üzerinde durulmuş. Burada Hilmi Yavuz''un, "Türkiye''de zihniyet itibariyle Osmanlı''ya yakın olması gereken islamcı şairlerin Divan şiirinden ve Divan geleneğinden yararlanmada en az gayret gösterdiklerini" söylemesi üzerinde durulmağa değer. Bu tezine destek ararken de Sezai Karakoç''u örnek göstermesi bu "kışkırtıcı" iddiayı daha bir ilginç kılmaktadır.

Daha bir ilginç kılmaktadır; çünkü, eğer Divan şairlerinin günümüzde bir varisi aranacaksa, Fuzûlî''den sonra özgün Leylâ ile Mecnûn mesnevisini yazan Sezai Karakoç ismi ilk akla gelen şairlerimizdendir.

"Modern şiirde mazmun var mı, yok mu?" konusu, başka bir yazının konusu. Sezai Karakoç''un ilk şiir kitabı olan Hızırla Kırk Saat''tan, Monna Roza''ya kadar dokuz kitabında yer alan şiirleri okuyanlar, eski şiirimizin önemli unsurlarından biri olan "mazmun"un atmosferine mutlaka yakalanmışlardır.

Şiirin geri planındaki mâna. Bir düşünceyi kelime ve kelime grupları içinde gizleme. Şiirin okuyana çağrıştırdığı anlam. Bu bakımdan Divan edebiyatı bir mazmunlar edebiyatıdır. Divan şairi hem konuştuğu dil olan Türkçe''nin, hem de edebiyat dili olarak kabul edilen Farsça ile bilim dili olarak kabul edilen Arapça''nın tüm imkânlarından yararlanarak zengin bir mazmunlar edebiyatı oluşturmuştur. Rüstem, anka, Leylâ, Mecnun, Yûsuf, Züleyha, Karun, Nemrud, Musa, isra, refref, miraç, tûbâ, âyîne, İskender, Hızır, âteş, İbrahim, gül, bülbül... gibi kavramlar ilk akla gelenlerdir. Sezai Karakoç''un şiirlerinin ve düz yazılarının havasını teneffüs edenler, farklı biçimde söylenmiş başka kavramlarla beraber bu ve buna benzer kavramların yoğun bir şekilde işlendiğini mutlaka görmüşlerdir.

Karakoç, Yahya Kemal''in şiirini ele aldığı bir yazısında (Edebiyat Yazıları I, s.11) şöyle der: "Yahya Kemal aruzu kullanmasına, rubailer yazmasına, hatta eski şiir örneklerine benzer birçok eser vermesine ve eski dille yoğrulmasına rağmen, Divan şiirini devam ettiren bir şairdi denemez. Onun şiiri, Divan şiirinin yeni ve orijinal bir dirilişi de sayılamazdı. Onun şiiri de, bütün bu özelliklerine karşın batılı bir şiirdi. Şu farkla ki, o, doğrudan doğruya batı türünde şiir üretmemiş, batı tipi şiirini, eski şiirimizi gözönünde tutarak esaslı bir reforma tâbi tutmuştu. Böylece kendine özgü şiire varmıştı." Burada, geleneğin farklı ve değişik bir formda ortaya konması bakımından Üstadın söyledikleri aslında kendi şiiri için de geçerlidir.

Aynı yazının devamında konuya daha bir açıklık getirilmektedir. Aruzla, vezinli ve kafiyeli, tıpatıp Divan şiirinde olduğu gibi kasideler, gazeller, murabbalar mı yazılacaktı? Ya da adı divan, gazel, kaside olsun da ne olursa olsun mu denecekti? Hayır, bu iki yol da değil. Asıl gerekli olan, eski şiirimizin rûhunun, algılamasının, şiire bakışının yeniden dirilişiydi. Biçimlerin ve mazmunların aynen alınışı, kullanılışı değil, onların bugünkü şartlarda doğurması gereken şekilleri. Yani, şiir, aruzla olmak zorunda değil, ama, aruz rûhu ve yankısından sesler getirmeli; gül, bülbül, şarap, saki, rakip gibi mazmunların kullanılması yenilenmeli, ayrıca çağımızda bunlara karşılık, yeni mazmunlar doğurulmalı idi. Epik türde de, destanlar yeniden yazılabilmeli ve günümüz insanı onu okumalıydı. Ya da onlardan esinlenerek epos, yeniden üretilmeliydi. Elbet, bunların olması, hep uygarlık kavramına bağlıdır. (...) Osmanlı gerçeği, aslında İslâm medeniyeti gerçeğidir. Ondan ayrı olarak düşünülemez. Osmanlı medeniyeti, İslâm medeniyetinin bir varyasyonudur. Bu gerçeği görmeden bir Osmanlı portresi ortaya koymak mümkün değildir. Son zamanlarda "ben Osmanlıyım" diyen yazarların samimi olmalarına karşın Osmanlıları gerçekten anladıklarından pek emin değilim. Çünkü Osmanlılar denilen atalarımıza, "siz nesiniz?" diye sorduklarında "biz Osmanlıyız" demezlerdi, "biz müslümanız" derlerdi.

Merhum Cahit Zarifoğlu''na da böyle "kışkırtıcı" bir soru sorulmuştu ve o da şöyle cevap vermişti bir konuşmasında: "Ben İslamî duyarlığa sahip bir şairim. Bununla iftihar ediyorum. İslamî duyarlığa sahip olmak, her şiirde mutlaka İslâm''ı işlemek değil elbet. Ama sizin bu duyarlığa sahip bir şair olduğunuzun bilinmesi, tema''sı itibariyle ortadaki bir şiirinizin bile İslamî bir atmosfer içinde algılanmasına yeter. Benim şiirlerimde hadis-i şerifler, belki âyetler, tasavvuf, menkıbeler, İslamî davranış biçimleri, tavırlar, tepkiler, kabuller, suda erimiş madenler gibi vardır."