Aman 500 milyar dolardan olmayalım

Türkiye 2008 yılını 132 milyar dolar rekor ihracatla kapatırken, 2023 yılı ihracat hedefini de 500 milyar dolar açıklamıştı. Geçmiş kriz yıllarında özellikle "içsel krizler" yaşayan ülkemiz, içerde sıkıntı yaşandığında hep çare olarak ihracata sarılıyordu. Hatta son iki büyük krizimiz olan 94 ve 2001''de kurlarda yaşanan sıçramalar ile ihracatçılar adeta balayı yaşıyordu.

Bugün yine krizdeyiz, ama aynı zamanda dünyanın diğer ülkeleri de krizin göbeğinde. Yani artık dışarıya daha fazla mal satacak ekonomisi canlı ülke çok az. Bu nedenle herkes daha korumacı davranıyor, kendi üreticilerini ve işçisini savunuyor.

TİM Başkanı Mehmet Büyükekşi 21 Mayıs 2009''da göreve gelmesinin ardından ekonomi müdürleri ile buluşmuş ve ihracatın seyri hakkında bilgi vermişti. O toplantıda Başkana "ihracatta yapısal bir sorun yaşanmaya başlandı mı" diye sormuştum. Cevap ekonomik krize bağlı gelişmeleri sebep olarak gösteriyordu.

Oysa bugün ihracatımızda bir miktar artışlar yaşanmasına karşılık rakiplerimizden oldukça geride kaldığımızı görüyoruz. TEPAV AB''ye en fazla ihracat yapan 10 ülke arasında 7 ülkeden daha fazla ihracat daralması yaşadığımızı açıklıyor. Bu rakamlar aslında ihracatımızın bu yılın ilk iki çeyreğinde neden yüzde 26,1 ve 34,7 daraldığını da göstermektedir.

Türkiye krize karşı mücadelede iç tüketime destekler veren bir ülke olmuştu. Vergileri peş peşe aşağı çekmiştik. Ardından da bütçe açık veriyor diye üretimi köstekleyecek enerji gibi varlıkların vergisini artırmıştık. Ben bu tezatlığın bir benzerinin de ihracatta yapıldığını düşünüyorum. Herkesin içeriye odaklandığı bir ortamda dışarıyı çok boş bıraktık. Alternatif pazarlarda adeta mucizeler yaratan ihracatçılarımız, AB gibi ana pazarlarda boş kaldılar.

Burada dikkatimizi çeken birkaç noktaya daha değinmek istiyoruz. Türkiye iç pazara odaklanıp ihracatı boşladığı dönemde, TİM yasasını hayata geçirdi. Ama yasa öncesi kabinede revizyon yaşandı ve dış ticaretten sorumlu bakanlık değişti. İç tüketime yönelik kampanyalar peş beşe açıklanırken en büyüğünü TOBB gerçekleştirdi. Dış ticaret bakanlığına ise eski TOBB üyesi bakan geçti ve bugüne kadar dünyayı 2,5 kat dolaştı.

Burada bir başka nokta geliyor aklımıza. Türkiye Mayıs 2006 dalgası esnasında şok kararla faizleri artırmasının ardı yıllarında inanılmaz bir dış borç sarmalının içerisine girmişti. O yıllarda dış borçlanmanın hızlı artışına karşılık son krizde bu sefer iç tüketimle iç borçlanma mı şok artışlar yaşayacak? Açıkçası değer yaratarak büyüme modelinden, borçlanarak az büyüme ve yine borçlanarak küçülme modeline mi geçiyoruz.

Sorunun cevabını TİM rakamlarından öğreneceğiz. İhracatımız artıyor mu, yoksa yapısal sorun mu yaşıyor?

Öncü rakamlara bakıyoruz ki ihracatımız Ağustos ayında yine çok büyük kan kaybı yaşıyor. Borsalar kriz öncesine dönerken ihracatta kan kaybı yüzde 30''lar seviyesinde seyrediyor.

Bu krizde kurlar yükselmedi, ama bu krizde ihracat artamadığı için işsizlik yükseldi. Bu krizde üretim artmadı, ama bu krizde stokları eritmek için vergiler indirilip tüketim artırıldı.

Kısaca bu krizde bazı şeyler ters gidiyor. Ve aklımıza geliyor 2023 yılı için 500 milyar dolarlık ihracat hedefi hâlâ geçerli mi?

Gerçekçi mi?