Bedava dış borç nasıl ödenir?

Türkiye''nin krizde başını ağrıtan sorunları eğer kamuoyuna bakarak düşünürseniz, sabit sorun bulamayız. Yıllarca cari açık sorunundan bahsedilirdi; oysa 2007 seçimlerinde iç borçlardan bahsediliyordu. Ama kimse küresel krize kadar özel sektörün dış borçlanmasından bahsetmezdi.

Şimdilerde birden özel sektörün dış borç bataklığı gündemin birinci sırasına oturtuldu. Ben seçim yılında muhalefete şu şekilde çağrıda bulunmuştum: "Kamu borçlarını bırakın, asıl sorun özel sektörde, oraya eğilin." Bugün gibi hatırlıyorum, seçimlerde partilerin meşhur ekonomistleri "iç borç da iç borç, kamu da kamu" deyip duruyorlardı. Yanlış yaptıklarını inşallah şimdi anlamışlardır.

O zaman özel sektörün dış borcuna dikkat çekerken bugün kamuoyunun da yine abartıya kapıldığını görebiliyoruz. Evet, özel sektörün dış borcu büyük sorun ama acaba büyütüldüğü kadar sorun mu?

Dış borç istatistikleri son verisi 2008 yılı üçüncü döneme ait. Türkiye''nin toplam dış borcu 289 milyar dolar olarak görülmektedir. Kamu kesiminin 3 milyar doları kısa vadeli olmak üzere toplamda 78,7 milyar dolar dış borcu bulunmaktadır. Özel sektörün ise 51,2 milyar doları kısa vadeli olmak üzere 196,2 milyar dolar dış borç stoku bulunmaktadır. Aradaki fark ise 14,3 milyar dolar ile Merkez Bankası''nın işçi döviz hesaplarından kaynaklanan dış borç yükümlüğünden oluşuyor.

Şimdi bir noktaya dikkat çekeceğim. Çeyrekler itibari ile dış borç artışlarına bakalım: Mesela 2005 yılı 1.Ç=159,6 milyar$; 2.Ç=161,3 milyar$; 3.Ç=165 milyar$ ve 4.Ç=169 milyar$. Bakınız 2005''de yıllık dış borç artışı 10 milyar doların altında kalmış. Oysa büyüme oranı 7,9.

Şimdi bir başka karşılaştırma daha veriyorum: 2007 yılı dış borç artışları. 1Ç=212,9 milyar$; 2.Ç=223,4 milyar$; 3.Ç=234,6 milyar$ ve 4.Ç=247,4 milyar$ olarak gerçekleşmiş. Bakınız 2007 yılında dış borçlanma miktarı tam 34,5 milyar dolar ama büyüme oranı hedefin altında yüzde 4,6 olarak gerçekleşmiş.

Biliyoruz ki dış borçlar da birçok ekonomik veride olduğu gibi "Dolar" olarak açıklanıyor. Bu durum ise bazı fiktif hareketlere yol açabiliyor. Örneğin 100 milyar avro''luk borç 2008 ortasında 157 milyar dolar ederken aynı avro borç bugün 130 milyar dolar ediyor. Çünkü dolar avro karşısında büyük oranda değer kazanmıştır.

Avro/dolar paritesinde yaşanan hızlı değişimler, bir anda rakamları alt-üst edebiliyor. Geçen yılın üçüncü çeyreğinde dış borçlanma miktarı net olarak sadece 4,5 milyar dolar artış yaşamışken aslında 7,5 milyar dolarlık bir artış daha vardı. Ama bu artış kur oynamasından dolayı maalesef hesaplara yansıyamadı.

Parite değişiminin dolar lehine hızla değişimini sürdürmesi ile dış borçlanmada fiktif gerilemeler görebileceğiz. Hatta krizin en şiddetli estiği 2008''in son üç aylık verilerinde dış borç stokunun gerilediğini de görebiliriz. Ama bu gerileme net dış borç ödemesinden değil ağırlıklı olarak kur değişimlerinden ortaya çıkacaktır.

Dış borç stokunun son dağılımına bakıldığında sadece 99 milyar dolarlık kısım avro borçlardan oluşurken 161 milyar dolar ise dolar üzerinden gerçekleşmiş. Değer kazanan bir dolar az da olsa fiktif borç düşüşleri yaşatabilir.

Dış borçlara ait gelecek verilere hemen sevinmeyelim.