Eyvah! Piyasalar canlanabilir

Küresel ekonomiyi ve Türkiye''yi nasıl izlemeliyiz? Bir iktisatçı gözü ile "kriz" konuşulurken finansçıların artık "fırsatı" konuştuklarını 13 Ocak günkü yazımda aktarmıştım. Acaba ekonomik politikalara yön verenler gelişmeleri nasıl izleyerek kararlarını vermeliler?

Dün Merkez Bankası Başkanı şu cümleleri söylüyordu: "2009 yılının birinci yarısında iyileşme başlar ise yılsonuna doğru faiz arttırımları yapabiliriz". Bakınız yine dün kriz kâhini denilen Roubini çok daha farklı bir söylev içerisindeydi. Roubini''ye göre 2009 yılı çok zor bir yıl olacakken iyileşme sinyalleri 2010''dan önce gelmeyecek. Hatta 2010 yılında iyileşmenin sadece bazı işaretleri görülebilecek.

İki açıklama arasında ne kadar fark olduğunu hemen görebiliyoruz. Aslında Merkez Bankası Başkanı''nın açıklamasında da "iyileşme olmazsa faiz arttırımları olmaz" sözü söylenmiş kabul edilebilir. Buraya kadar hiçbir sorun yok.

Şimdi sizlere bazı yerli ve yabancı yatırım şirketlerinin raporlarından hatırlatma yapmak istiyorum. Global Yatırım ve Merrıly Lynch gibi hatırı sayılı yatırım şirketleri "piyasalarda ralli" veya önemli yükselişler beklediklerini açıkladılar. Keza aynı beklenti içerisinde olduğumu son birkaç aydır zaten yazılarımda aktarıyorum. Büyük çöküşe en azından hatırı sayılır bir tepkisel hareket gayet mantıklı bir beklenti olsa gerek.

Şimdi diyeceksiniz ki hem iyimsersiniz hem de niye eyvah diyorsunuz? Bakınız kısaca açıklayayım. Piyasaların krize karşı öncü işaret verdiklerini geçen yıl hep beraber yaşayarak izledik. Reel ekonomiler piyasa çöküşlerine tepkilerini 6-8 ay arayla vermeye başladılar.

Krizden çıkışta ise piyasaların aynı derecede öncü olamayabileceğini sizlere yine aktarmıştım. Ama bazı sinsi yükselişlerin tuzak oluşturabileceğini de belirtmiştim. Hatta şu an beklediğimiz tepkisel bir yükselişin de krizden çıkış için sinsi bir tuzak oluşturabileceğini düşünüyorum.

Piyasalarda yaşanması muhtemel tepkisel yükselişin, kısa aralıklarla ekonomilerde de kısmî iyileşmeler yaşatması gayet normal olacaktır. Mesela ev satışlarında artışlar görebileceğiz; perakende sektöründe iyileşmeler gibi belki de birçok alt veride kısmî iyileşmeler görülebilecektir.

İlk piyasa rallisi ile başlayacak iyileşme kısmî ekonomik iyileşmelerle desteklenince "acaba kriz bitti mi? Bu kriz o kadar korkulan kriz de değilmiş" diyebiliriz. İşte bu aşamada çıkıp da düzelme başladı, talep artıyor diyerek "faiz arttıralım" havasına kapılmak belki de en büyük tehlike olacaktır. Çünkü biz benzer davranışları 2007 yılında faiz indirmeye geç kalarak yaparken 2008 yılında da kriz başlarken faiz artışlarına giderek yanlış yapmış bir ülkeyiz.

Yeni bir yanlış hareketin bizi çok ama çok büyük bir ekonomik buhrana götürebileceğini şimdiden belirteyim. Kimse bu yükün altında kalamaz. Tıpkı son 2,5 yılda özel sektörü dış borç batağına sürüklediğimiz gibi.

Sinsi piyasa tuzağına ve kısmî ekonomik iyileşmelere aldanmayalım. Hatta asıl sorun olarak gördüğüm ralli sonrası ne olacağını hesaplayarak hareket edelim. Ekonomiyi soğutmak çok kolaydır ama çalıştırır halde tutmak çok daha zordur.

2008 başında borsalar zirvelerden düşmeye başlamışken, ekonomik verilerde bozulmalar Ağustos ayından başladı ama faizlerimiz Ekim ayında düşürüldü.

Sanırım ekonomiyi izlemek için bir göz daha açmak gerekiyor.