Fındıkta devletin 4 YTL"si tüccarın 2,5 YTL"si etmiyor

Fındık sezonunun açılması ile kamunun müdahale fiyatı da açıklandı. Üretici açısından önemli olan müdahale fiyatı mı? Kanımca hayır. Eğer müdahale fiyatı önemli ise neden piyasa fiyatı ile müdahale fiyatı arasında büyük uçurum yaşanıyor.

Bir tespiti beraber yapalım. Devlet diyor ki; ben üreticiden 4 YTL fiyattan fındığı alacağım. Ama tüccar olarak tanımlanan piyasada fiyatı yarı yarıya daha düşüktür. İşte kilit sorun burada. Bakınız bu yıl müdahale fiyatı ilk ay için 4 YTL açıklanmışsa tüccar nasıl 2,5 YTL''den fındık alabilecek? Demek ki açıklanan müdahale fiyatının içinde birçok farklı gerekçe var ki devletin 4 YTL''si tüccarın 2,5 YTL''si etmiyor.

Neden?

1-Üretici üretim maliyetleri içerisinde önemli bir pay olan toplama maliyeti için bir an önce nakit bulmak zorunda. Bu nedenle ya kredi imkânı veya tüccar seçeneğini kullanmak zorunda kalıyor.

2-Devletin açıkladığı müdahale fiyatı içerisinde kesintilere yer verilmiyor. Devlet yüzde 10 stopaj, randıman veya fire payı ile aslında çiftçiye 3,2 ile 3,4 YTL arasında bir fiyat vermiştir. Oysa tüccar alımlarında fiyat net ve peşin olarak üreticinin cebine giderken belki çok daha önemlisi tüccarın ön ödemeler ile çiftçiyi desteklemesi de ayrı bir durumdur.

3-Üreticinin depolama, bekletme gibi seçenekleri her ne kadar kısıtlı ise de okulların açılması ve Ramazan ayının geldiği bu günlerde harcama ihtiyacı ürün satışı açısından ayrı bir zarurettir. Acil nakit ihti-yacına bakıldığında devletin randevu sistemi ile üreticinin fındık satma imkânı kısıtlanmışken tüccar nerede ise her üreticinin fındığını almaya hazır beklemektedir.

4-Üreticiler açısından belki de en fazla tartışma zaten bu noktada yapılıyor. Devlet çiftçiden ürünü alırken "standartlara uymu-yor, bugün git sonra gel" diyebiliyor. Oysa aynı standartların üreticiden 2,5 YTL''ye ürünü alan tüccarlara uygulanmadığı ileri sürülüyor (hem de çok fazla). TMO''nun alım yaptığı fındığın ne kadarını gerçek üreticiden ne kadarını ise tüccar üzerinden aldığı araştırılması ve üzerinde titizlikle durulması gereken bir konudur.

Ama bilmemiz gereken bir konu var ki fındık yüzünden FİSKOBİRLİK mali açıdan çıkmaza girmiştir. Fiyatlar arasında büyük çarpıklıklar yaşanmaktadır. Mesela TMO yağlık fındığı daha birkaç ay önce Fiskobirlik''e zararına satarken neden fındık yağının fiyatı fırlamıştır? Fındık yağının fiyatı fındık fiyatları düşerken neden ve nasıl katlanarak çıkar ki?

Bakınız fındık üzerinden üretilen diğer ürünlerde de benzer durum görebiliyoruz. Üreticinin satış fiyatı geriliyor ama fındıktan üretilen ürünlerinin fiyatı artıyor. Bu artışlar diğer üretim maliyetleri ile kıyaslanamayacak kadar büyüktür. Türkiye fındıkta bir oyunun içerisinde ama bu oyunu yönlendiren kurumlar kamu ve özerk kurumların içerisinden beslenebilmektedir.

Her ne olursa olsun bu yıl fındık fiyatı çiftçi açısından geçen yıldan daha iyidir. Aynı tarladan elde edilen ürün rekoltesi (miktarı) geçen yılın yüzde 50-80 üzerindedir. Ürün miktarı ile fiyatı çarptığınızda çiftçinin eline geçecek (kâğıt üzerinde) para geçen yılın üzerindedir. Geçen yıl fiyatın 5 YTL olması ile bu yıl fiyatın düşmesi aslında iktisadi bir gerekliliktir.

Ürün miktarı artan bir ürünün oluşturduğu fazlalığın fiyatlara yansıması bu yıl fiyatın geçen yılın altında çıkmasında ana nedendir. Ama burada görmemiz gereken bir nokta var ki TMO iki yılda gerçekleştirmiş olduğu findık destekleme harcaması kadar bir bütçeyi sadece bu yıl yapmak durumundadır. Çünkü ürün fazladır. Ve bu destekler de bu ülke insanının vergileri ile yapılıyor.

Gelin bir başka iktisadi gerekliliği belirtelim ve diyelim ki aslında devlet ürün alımından ziyade üretim girdilerinde destek vererek gerisini serbest piyasaya bırakmalıdır. Üretim desteğini arazi yapısı ile bölgesel olarak belirlersek düz ovadaki fındık bahçelerinin de önüne geçilebilecektir. Bugün belki de devletin 4 YTL''sinin neden tüccarın 2,5 YTL''si dahi etmediğini üretim desteğinin öneminde görebiliyoruz.

Bugün dünya ekonomik yapısına baktığımızda karşımıza çıkan tablo bir hayli ilginçtir. Petrol gibi emtia ürünleri ve tarım ürünlerinin fiyatları almış başını gidiyor. Yıl içerisindeki ekonomi haberlerinin önemli bir kısmı, özellikle hububat fiyatlarında yaşanılan büyük fiyat sıçramaları ile doludur.

Dünya tarım fiyatlarındaki artışın bölgesel çatışmaları tetikleyerek küresel dengeyi bozacağı endişesi taşırken Türkiye fazla fındık ürünü ile boğuşuyor. Artık bilmemiz gereken bir nokta var ki yılda sadece birkaç aylık çalışma ile üretilebilen kırsal ürünün düz ovalara dahi inmiş olması hem ülke ekonomisine hem de dünya tarım sürecine tamamen ters işliyor.

Büyük bankaların dahi uygun tarım arazileri aradığı bu yıllarda bizler kırsal ürünü düz ovaya indiriyoruz. Kırsal kesimdeki üretici ile düz ova üreticisi de aynı desteği aldığından haksız rekabet ve yanlış ürün dağılımı sür-meye devam ediyor. Bu nedenle acilen üretim aşaması desteğine geçerek düz ovada fındık üretiminin önüne geçilmelidir.

Son söz olarak belirtelim ki bazı fiyatlar gerçek değildir. Örneğin dün gazetemizde de yer alan bir haber ilginçtir. İhlas Madencilik 4.5 milyar dolarlık maden rezervi bulduğunu açıklarken şirketin 200 milyon dolarlık piyasa fiyatı haber İMKB''ye açıklandığında tavan bile olamadı. Hatta bir gün sonra bile gerilemiştir. Demek ki bazı milyar dolarlar milyon dolarları bile hareket ettiremeyebiliyor.

Fındıkta olduğu gibi; her para aynı değilmiş.