TR
EN
AR
FR
RU
UR
Para arzı azaldı iş ve aş zorlaştı
Ekonomiye iki ana politika yön veriyor. İlki hükümetin kontrolündeki vergi toplama ve harcamalarını yöneten "maliye politikası"dır. Ekonomiye yön veren ikinci ana politika ise bağımsız Merkez Bankası''nın kontrolüne bırakılan "para politikası"dır. Ekonomiyi yöneten iki politika da birbiri ile paralel uygulanmak zorundadır. Örneğin MB başkanının vurguladığı gibi sıkı para ve yüksek faiz politikası uygulayan Merkez Bankası''na karşılık maliye politikasının gevşek uygulaması çelişebilir.
Türkiye bu iki politikanın çatışıp çatışmadığını tartışıyor. Hükümet kanadı maliye politikasının istikrarlı uygulandığını belirtiyor. Savunulan tasarruf oranı geçmiş kriz yılları ile karşılaştırılıyor. Oysa Merkez Bankası kamu bütçesinin en parlak yılı 2006''ya göre iyileşme bekliyor. Eskiden kamu kesimi borçlanma gereği hep yüksekti. Yani kamu kesimi borcundan daha fazla borçlanırdı. Borçlanma ihtiyacı 2002 yılında milli hâsılanın yüzde 12,61''i kadar anormal yüksekti. 2003''te borçlanma gereği yüzde 9,27''ye düşürüldü. Krizin son kalıntıları nihayet 2004 yılında temizlendi ve borçlanma gereği yüzde 4,73''e geriledi. Hükümetin kamu bütçesini disiplin edişinin meyveleri nihayet 2005 yılında meyvesini vermeye başladı. Kamu kesimi borçlanma ihtiyacı eksiye çevrildi. Artık kamu kesimi borcundan daha az borçlanmaya başladı. Kamu borçlanma gereği 2005 yılında –0,43, 2006 yılında –2,59 ve 2007 yılında –0,04 oranında oluyor. 2008 programında ise yine eksi 0,33 oranında olması hedefleniyor.
DEVLET HARCAMIYOR
Türkiye''nin kamu bütçesindeki krizi ve borç sorununu aşmakta yakaladığı başarının altında kuşkusuz devletin tasarruf etmesi yatıyor. Kamu bütçesi 2002 yılında faiz olmasaydı 11,7 milyar YTL fazla verecekken faiz ödemeleri nedeniyle 40 milyar YTL açık verdi. Bir yıl sonra ise faiz dışı fazla 18,4 milyar YTL olurken açık yine 40,2 milyar YTL oldu. 2004''te bütçe 26,2 milyar YTL fazla vermiş ama faiz ödemeleri nedeniyle açık 30,3 milyar YTL oluştu. Bütçe açığı 2004 yılında 40,2 milyar YTL''den 30,3 milyar YTL''ye gerilemiştir. 2005 yılına gelindiğinde ise faiz dışı fazla 37,5 milyar YTL''ye yükselmiş ve bütçe açığı 8,1 milyar YTL''ye düşmüştür. Ve nihayet 2006 yılında faiz dışı fazla 40,4 milyar YTL''ye yükselirken açık 5,5 milyar YTL''de kalmıştır.
2007''DE AÇIK İLK KEZ ARTTI
2002 sonrasında açığın kapatılması faiz dışı fazlanın (kamu tasarrufunun) artışı sayesinde sağlanmıştır. İşte MB''nin üzerinde durduğu kamu disiplinindeki gevşeme 2007 yılındaki bütçe açığının artışında görüldü. Kasım 2007 itibariyle onbir ayda faiz dışı fazla 35,8 milyar YTL''ye ulaşırken bütçe açığı 11 milyar YTL''ye çıktı.
Bu tablodan kim sorumlu
Kamu bütçe açığı 2007''de artış gösterirken (5,5 milyar YTL) enflasyon ve büyüme hedeflerinde de sapmalar yaşandı. Enflasyon yüzde 8,4''e çıkarken büyüme 3. çeyrekte yüzde 2,0''de kaldı.
Ekonomide ilk kez program hedefleri çelişmeye başladı:
Kamu daha fazla harcıyorsa ekonominin de büyümesi gerekiyor; oysa büyüme yavaşlıyor.
Merkez Bankası yüksek faizle talebi kırıyor büyüme frenleniyor ama hedeflenen enflasyon ise iki katı kadar aşıldı bile.
Ekonomi durgun, talep geriliyor ama cari açık artışı devam ediyor.
Ekonomideki temel çelişkiler 2008''e girerken sorumluları ve sorumlulukları da daha fazla gündeme taşımış oldu.
Eskiden nakit çoktu şimdilerde veresiye
Maliye politikasının sapma oranı geçmiş yıllara göre fark etse de ekonominin yön değiştirmesine etki edecek düzeyde bulunamaz. Ekonomi 3-5 milyarlık kamu bütçe farkından dolayı yüksek derecede farklılık gösteremez. Bu nedenle sorun para politikası araçlarında aranmalıdır. Biz 2006 yılında krizi diğer ülkelerden neden daha fazla hissettik? Sorunun cevabını para arzında (miktarında) arayalım: 2005 başından Haziran 2006''ya kadar dar tanımlı para arzı (M1) 27 milyar YTL''den 46 milyar YTL''ye yükselmiştir. Yani sadece 1,5 yılda para arzı artışı yüzde 70,52 oranı ile müthiş bir patlama yaşamıştır. Geniş tanımlı para arzında da (M2) 2005 başından Haziran 2006''ya yüzde 65,56 gibi inanılmaz oranda artış oldu. Merkez Bankası para miktarı (likidite) yönetiminde 2005 ila Haziran2006 arasında önemli bir sapma göstermiş.
Likiditedeki azalma büyümeyi frenledi
Para miktarı (likidite) yönetimini bir de son 1,5 yıl açısında ele almak gerekir. Dar kapsamlı para miktarı (M1) Haziran 2006''dan Aralık 2007''ye kadar sadece 5,2 milyar YTL artmış. Önceki 1,5 yılda yüzde 70,50 artışa karşılık son 1,5 yılda artış oranı sadece yüzde 11,4''de kalmıştır. Hatırlanacağı üzere para muslukları açıkken büyüme oranı da çok yüksekti.
Merkez Bankası kontrol ettiği para musluklarını artık kapatmıştır. Ekonominin gelişimi mevduat (yani tasarruf), dış para girişi (yani sıcak para) gibi etkenlere (M2) daha çok bağlanmıştır. Artık en küçük karamsarlık artık ekonomimizde daha yüksek tesirlere yol açmaktadır.
Para miktarı kısıldı, yüksek faiz oranları korundu ama şimdi de enflasyon ve büyüme ters işlemeye başladı.
Para kısıldı büyüme frenlendi.
Yüksek faiz talebi kıstı.
Yüksek faiz maliyetleri arttırdı.
Yüksek faiz sıcak parayı ve dış borçlanmayı arttırdı.
Döviz girişi kurları düşürdü.
Kur düşüşü cari açığı besledi.
Kamu tasarruf etti; Merkez para musluklarını kapattı; ekonomi yavaşladı.
Acaba 2008 nasıl şekillenir!
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.