30 Kasım 1925

Bugünlerde Salkım Hanım''ın Taneleri filminden sıkça söz ediliyor. Filmi sinema sanatı açısından değerlendirenlerin yanı sıra içeriğini tartışanlara da rastlanıyor. Milliyet yazarı Hasan Pulur da, filmdeki olay örgüsü ile filme hareket noktası oluşturan roman arasındaki farklılıkları belirtmek üzere kaleme sarılmış. 28 Kasım tarihli (1) numaralı yazısından anlaşıldığına göre, roman ile film arasında görülen entrika farklılıkları, hikâyenin Türk kahramanlarını kötüleyici farklılıklardır ve bunun sorumluları arasında, senaryo yazarı Etyen Mahçupyan ve danışman Murat Belge başta olmak üzere, romanının bu kılığa sokulmasına izin veren Yılmaz Karakoyunlu da vardır.

Pulur, "Bize göre, bir romandan yararlanarak yapılan filmlerde, elbette roman aynen sinemaya aktarılmaz, uygun bir senaryo yazılır" diye başladığı cümlesini "ama romanın asıl unsurları değiştirilemez, ya da değiştirilmemesi gerekir." diye bitiriyor. (Bu cümlede ''romandan yararlanarak yapılan filmler'' ifadesi, ''romandan yararlanılarak yapılan filmler'' olmalı.) Hasan Pulur''un bu kişisel kanaati, edebiyat tarihinin malı olmuş eski romanlar için belki doğru olabilir ama Salkım Hanım''ın Taneleri''nin ne kadar geçerli bilemiyorum. Çünkü romanın yazarının da rıza gösterdiği bir değişiklik söz konusu burada. Kuşkusuz, hayatın gerçekliği, romanın gerçekliği ve filmin gerçekliği arasında belli bir uygunluğun olması, ''gerçek saygısı''nın doğal bir gereğidir.

Romanın çarıklı erkân-ı harp denebilecek kahramanı Dursun, filmde ''katil'' kimliğiyle karşımıza çıkıyormuş; karısı Nimet, romanda ''dürüst bir Anadolu kadını'' iken filmde bir gayrimüslim olan Levon''la ''gizli bir aşk'' yaşayan bir tip olarak karşımıza çıkmaktaymış.

Belki de sinema dilinin gereği olarak yapılan bu değişiklikler, belli ki Hasan Pulur''un çok canını sıkmış. Film ile roman arasındaki farkların sebebini, ''niye, niçin'' diye sorarken bulduğu cevapları ünlemlerle süslemekten kendini alamıyor. Şöyle yazıyor: "Senarist, danışman, romancı, yönetmen böyle uygun görmüşlerdi de ondan!!!"

Romanın okuyucusu olarak filmi de izlemişseniz, bu farklılıklar karşısında Pulur''unkine benzer bir öfkeye de kapılabilirsiniz, iki eseri ayrı sanat dallarına ait ürünler gibi görüp her birini kendi özel ölçütleriyle değerlendirmeye de çalışabilirsiniz.

Sanırım, Hasan Pulur''u asıl öfkelendiren, filmin romana göre daha acımasız bir hava taşımasından çok, "Varlık Vergisi" uygulamasının bu filmle gündeme taşınmış olması ve bu vesileyle devletin kimi uygulamalarına eleştiri aynası tutulmuş olmasıdır. Hasan Pulur varlık vergisi için "''Cumhuriyet tarihinin, en ayıplı iki olayından biri 6-7 Eylül olayları, ikincisi de budur'' dedik." diyerek, aslında devletin bu uygulamasını onaylamadığını açıklamış olsa da bendeki bu izlenimi yok edemiyor.

Doğrusu ben, ne romanı okudum, ne filmi izledim. Dolayısıyla bu iki eser hakkında bir şey söyleyecek değilim. Ama basındaki tartışmalara bakarken, örneğin ''Cumhuriyet tarihinin en ayıplı iki olayı'' diye azınlıklara yönelik devlet kaynaklı haksızlık ve saldırılardan söz edilirken, ülke nüfusunun büyük çoğunluğunu oluşturan müslüman halka yönelik haksızlık ve saldırıların hiç hatırlanmamasını, örneğin şapka kurbanlarının romanlarının yazılmamasını, filmlerinin yapılmamasını anlamakta güçlük çekiyorum. Örneğin 30 Kasım 1925''te çıkan yasa, bu ülkede herhangi bir drama yol açmadı mı? Açtıysa nerede bu dramların öyküleri, romanları, filmleri?

Süleymaniye Camii bir mağara mı yoksa?