Niyetler arasında

Niyet, Arapça ''nevâ'' fiilinden türemiş. Bekir Topaloğlu ve Hayreddin Karaman hocaların hazırladıkları Arapça-Türkçe Yeni Kamus''ta fiilin anlamları şöyle sıralanmış: "Bir yerden diğerine dönmek. Uzaklaşmak. Çekirdekli olmak. Hurma yeyip çekirdeğini atmak. Kasd ve niyet etmek. Israrla istemek. İşini görmek." Aynı lügat, ''niyet'' için de şu karşılıkları veriyor: "Gönül ve iradenin işe yönelmesi, niyet. İhtiyaç. Uzaklık. Yolcunun gitmeye kasdettiği yer."

Dilimizde niyet, daha ziyade zihnin ve iradenin sınırları içinde beliren yanıyla kullanılmaktadır. Kelimenin Arapça''daki ''ihtiyaç, uzaklık, çekirdek'' gibi anlamları, bizdeki ''niyet''e ancak dolaylı yollardan bağlanabilir. Meselâ, her niyetin bir ihtiyacı karşılamayı hedef aldığını, maddî ve manevî bir uzaklığı gidermeye yöneldiğini; hem niyet eden için, hem çevresindekiler için nice eylemin çekirdeği olduğunu düşünebiliriz.

Peygamber Efendimiz''in ''Ameller niyetlere bağlıdır.'' hadisi; zihnimizi, kalbimizi, vicdanımızı merkeze alan ağırlığıyla her türlü aldatmacayı ve ikiyüzlülüğü bertaraf edici bir kuvvet ve sağlamlıkla ilâhî hakemliğin çerçevesini çizmektedir. Beşerî bakış, değerlendirme ve yargılar da, herhalde ilâhî tavrın fıtrî bir yansıması olarak, insan davranışlarını değerlendirirken ''niyet'' unsurunu ehemmiyetle hesaba katmaktadır.

Bir cinayet davasında katilin, öldürme fiilini ''taammüden'' mi, ''kazaen'' mi, ''nefsini müdafaa kastıyla'' mı, ''menfaat temini için'' mi, ''namus uğruna'' mı işlediğinin tahkiki, verilecek cezayı da belirleyecek bir ''niyet araştırması'' sayılabilir.

Şüphesiz, insanların niyet ettikleriyle işledikleri yahut işlemek zorunda kaldıkları fiiller, her zaman muvafık ve mutabık düşmeyebilir. Böyle durumlarda ''Neye niyet, neye kısmet!'' yahut ''Kime niyet, kime kısmet!'' gibi nidâlarla kaderin, irademizi alt eden hükmüne, belki biraz hayretle boyun eğmek mecburiyetini hissederiz. Bu arada, belki niyetlerimizi gözden geçirme ve tashih etme imkânını da buluruz.

Müslümanların hemen her davranışlarında matlup ve makbul olan, ''Allah''ın rızasını kazanma niyeti''dir. İbadetten siyasete, ticaretten komşuluğa, hayatın çeşitli sahalarında cereyan eden çeşitli faaliyetlerimiz, farklı tezahürler gösterse de, farklı şekillerde algılansa da, bu faaliyetlerin çıkış ve varış noktasında ''Allah''ın rızasını tahsil niyeti'' mevcutsa, haksız itham ve isnatlar, yersiz yakıştırmalar, er geç boşa çıkacak, ''Hasbunallahu ve ni''me''l-vekîl'' diyebilenler, hüsnüniyetlerinin mükâfatını göreceklerdir.

Müslüman hanımların başörtülerinin altında teokrasi tehdidi, İran sopası, Afgan kırbacı, Suudi kılıcı cinsinden farazî niyetler arayanların zihinleri, ya mezbûhâne bir din düşmanlığıyla dolu yahut ''Allah''ın rızasını arama niyeti''ni, bu niyetin insanîliğini kavrayamayacak kadar daralmış olmalı. "Allah''ın rızası, orda değil, burdadır!" gibisinden itirazları ise, olsa olsa, Allah''a ortak çıkma niyetlerini gösterir. Lâ havle...