Seçim karışıklığı

Kuruluşunun 700. Yılını kutlamakta olduğumuz Osmanlı Devleti, Ortaasya''dan gelen Türk halkının, yeni dini Müslümanlığın filizlendirdiği ülküleri; beyleriyle, ahileriyle, abdallarıyla, gazileriyle ve bacılarıyla yürekten benimseyişi ile kurulup gelişmişti. Bu oluşum, kendisini de, çevresindekileri de tanımakta ve adlandırmakta herhangi bir sıkıntıya düşmüyor; varlığının ve amaçlarının anlamını açıkça bilen aydınlık bir zihinle fetihlere koşuyordu. Fetih ordularının geçtiği yerlere kandan ve gözyaşından çok ''kubbeler serp''iliyordu. Kendisini ''nizâm-ı âlem''den sorumlu bilen ve nizamının haklılığından kuşku duymayan bir anlayış, ''diyâr-ı küfr''e karşı, ''mülk-i İslâm''ın maddî ve mânevî sınırlarını genişletiyordu.

Devletin kuruluş ve gelişme sürecinde içinde bulunduğu ve çevresinde bulunan dünya koşulları, ekonomik ve siyasal ortam, eski yeni topraklardan gelen deneyim birikimi, kuşkusuz ve doğal olarak Osmanlı hayatının çeşitli alanlarında, çeşitli oranlarda yerini alıyordu. Uygarlığımızı zenginleştiren bu motiflerin kökenlerinin ne olduğu, ne tür değişimler geçirdikleri, genel yapı içindeki ağırlıkları, bilimsel araştırmalara konu olabilir ve bu araştırmalardan ilginç sonuçlar da çıkabilir. Ancak hiçbir sonuç, Osmanlı''nın çatısındaki ''İ''lâ-yı kelimetullah'' sancağını yerinden indirmeye; ''nizam-ı âlem'' çerçevesini parçalamaya, "İmtisâl-i ''Câhidû fi''llâh'' olma gayretini" yok saymaya yetmez.

İman ve aşk gerçeği görülmeden, Osmanlı''nın yükselişi açıklanamaz. Duraklama, gerileme ve çöküş süreçlerini değerlendirirken de, maddî koşullardan önce zihinlerde ve gönüllerde oluşan iman zaaflarını ve sapmalarını, aşk pörsümelerini ve yitimlerini gözetmek gerekir.

Avrupa uygarlığının maddî başarılarıyla gözleri kamaşan Osmanlı yöneticisi, aydını, bürokratı; kendisinden ve kıblesinden kuşku duymaya, kendisiyle birlikte halkını da değiştirmeye kalkıştı. Tanzimattan beri süregelen siyasal-kültürel değişim çabalarının hemen hepsi, bu kuşkunun ve değişme/değiştirme isteğinin yansımaları sayılabilir.

Geçen yıl 75. kuruluş yıldönümü kutlanan Cumhuriyet''in bir milât, bir başlangıç olduğu sanılıyordu. Osmanlı''nın siyasal varlığını önce parçalayan, sonra yıkan süreç ve bu sürecin aktörleri de, bunun böyle olması için bütün güçleriyle çalıştılar doğrusu. Fakat sosyoloji, ideolojiyi ve toplum mühendisliğini boşa çıkarıyor. TESEV''in son araştırması da bunu gösteriyor.

Seçimlerin neyi göstereceğini söylemek ise oldukça güç. Çünkü karışma, karıştırma, bulandırma, bir kaşık suda fırtına çıkarma, aldatma üzerine kurulmuş olan siyasal yapı, iman netliğine de, aşk coşkusuna da çok aykırı düşüyor.