Tarafımı belli edebilir miyim?

"1996''nın ilk günleriydi. Karlı bir gündü. Sert bir rüzgâr kar taneciklerini memurların, işçilerin, simitçilerin yüzüne çarpıyor; kimsesiz, yalın ayak çocuklar bacası tüten evlerin duvarlarına yaslanarak ısınmaya çalışırken (o zamanlar bankamatikler pek azdı), hâli vakti yerinde olanların kalın gocuklu çocukları servis minibüslerine binip okullarına gidiyordu."

Hayatımıza, şehrimize, tabiatımıza, toplumsal çelişkilerimize, çelişkilerimizi törpüleme yöntemlerimize ilişkin gözlemler içeren bu paragraf, 29 Kasım 1999 tarihinde bu sayfada yayımlandı. Dil doktorumuz Hayati Develi Bey''in hayat dolu bir girişle başlayan yazısı, birkaç paragraf sonra, dilbilgisi, imlâ, eleştiri sokaklarına sapıyor; hayatın sıcaklığından uzaklaşıyordu. Sert rüzgârın savurduğu karın sıcaklığı; yerini ''ayın'' ünsüzünün yazıda belirtilip belirtilmeyeceği ile ilgili tartışmaların soğukluğuna bırakıyordu.

Hayati Bey, İsmet Özel''in yazısında ''gramerce bozuk'' bir cümlenin bulunduğundan söz etmiş. Keşke o cümleyi yazıp bozukluğun nerede ve nasıl olduğunu gösterseydi! Çünkü İsmet Özel''in yazılarında gramer bozukluğuna rastlamak kolay iş değildir! Dizgi, baskı yanlışlığından doğan bir bozukluk olduysa, o başka.

Hayati Bey''in ''Gizlenen ayınlar, gizlenmeyen mertekler'' başlıklı yazısının asıl konusu, Dil Burcu''nda farklı tarihlerde çıkan üç yazıda anlatılanlar arasında gördüğü çelişki. Hayati Bey''e göre, İbrahim Kardeş, önceleri başka dillerden dilimize geçmiş kelimeleri kendi telâffuzumuza göre yazmamızı savunurken, sonra bu görüşünden cayıp tereddüde (tereddüte değil!) düşmüş, sonra da 7 Eylül 1999 tarihli yazısında ''tarafını açıkça belli'' etmiş, imlâmızda ''gizli ayın ünsüzü''nün belirtilmesi gerektiğini savunur olmuş. Bu çark ediş, Hayati Bey''i hayal kırıklığına uğratmış. Diyor ki: "Bizi böyle yalın ayak, başı kabak, yani cascavlak, fikrimizle baş başa bırakıp gitmek kardeşliğe sığar mı İbrahim Kardeş?!"

Elbette sığmaz kardeşim! Ama benim bu konularda kesinleşmiş, ''sabitkadem'' olacağım ''fikirlerim'' yoktu ki, ''değişti'' diyebileyim veya diyebilesiniz. Özellikle imlâ konusunda çok ürkek ve ihtiyatlıyım ben. "Doğrusu şudur, ille de böyle yazılmalıdır!" demedim, demem. Nitekim İmlâ Dersi''nde "Mevcut şartlarda bu soruya makul (ma''kuul) ve tatminkâr bir cevap bulunabileceğini ummuyorum, umamıyorum." demiştim. (Yeni Şafak 10.01.1996)

13 Temmuz 1999 tarihli yazıda ise, sadece Türk Dili dergisindeki tutarsızlığı sergilemişim. 7 Eylül 1999 tarihli yazıda da kimi kelimelerin yazımına yansıyan, bilgisizlikten kaynaklanan yanlışlıklara değinmişim.

"Ayn''ın hakkını yemek istemeyen bu yazarlarımızı yanlışlarından ric''ate davet ediyorum."

"Ama okuduğunu anlamayan bir ''ayın sever'', nasıl oluyorsa, Molla Câmî''yi Süleymaniye Câmii ile karıştırmayı başarıyor!" gibi cümleler, benim ''ayın sever'' olduğumu göstermiyor ki. Sadece ''ayın sever'' kimi yazarların yeterince bilgili ve dikkatli davranmadıklarını gösteriyor. Ben de çok ''ayın sever'' davransaydım ''davet'' yerine ''da''vet'' yazardım!

Dil Burcu''nda, yukarıda tarihi verilen ''Ayın, hemze, ye'' başlıklı yazı çıktıktan sonra Sayın Necdet Selçuker''den hararetli bir tebrik ve teşekkür mesajı almıştım. Telefonda ona bu konuda benim şu veya bu tarafta durmadığımı, sadece ''tutarlılık'' aradığımı söyledim. Sanırım Sayın Selçuker de karşısında bir ''lisan mücahidi'', ''Türkçe savaşçısı'' bulamamış olmaktan az çok düş kırıklığına uğradı.

Hayati Bey, ayınlı, hemzeli, elif-i maksûreli kelimeleri, nasıl söylüyorsak öyle yazalım, diyor. Bence bir sakıncası yok. Kelimelerin menşeini veya menbaını bilenlerle menşesini ve menbasını bilmeyenler arasında fark olacaktır ve bu fark ''meta'' ile ''matah'' arasındaki farktan daha az değildir.

Bana kalırsa, Ramazan''ın ve orucun kendisi, ''Iramazan'', ''rûze'' yahut ''savm'' kelimelerinden daha önemlidir! Hayatın dili, dilin hayatından daha öncelikli olmalı. Dile ilişkin tutumlar ve tercihler, hayatın dilini aşan değil; açan, genişleten, zenginleştiren ya da tam tersine kapatan, daraltan, yoksullaştıran etkenler oluyor, olmakta, olmak zorunda. Hayatın dili ile dilin hayatı arasındaki kaçınılmaz ilişki ve etkileşim, dili mutlaklaştırma, kutsallaştırma, dokunulmazlaştırma eğilimlerini berhavâ edecek bir dinamizm içermektedir. Dile ve dilin hayatına ilişkin tesbit ve eleştirilerimiz, keşke hep hayatın dilini doğru anlamamıza yardımcı olacak nitelikte olsa, olabilse!