Yaşamak ve göstermek

21 Kasım 1999 Pazar günü Yeni Şafak''ın Kültür sayfasında Fadime Özkan''ın bir yazısı yayımlandı. "Köyde ''gerçek'' kültür-sanat" başlıklı yazıda, tırnak içine alınmış ''gerçek'' sıfatı, kültür-sanat alanında ''sahte, yapmacık'' gibi sıfatların egemen olduğuna ilişkin bir imayı yansıtıyor olmalı. Haber ile yorumun iç içe geçtiği yazının spot cümlesi, ''gerçek''in ne olduğunu gösteriyor: "İçel''e bağlı Kargıpınar köylülerinin kendi değerlerini ve yöresel kültürlerini yaşatmak amacıyla kurdukları müzeler bir dizi etkinlikle birlikte açılıyor."

Kargıpınar Yöresel Kültür ve Sanat Derneği başkanı, "ilkokul mezunu olmasına rağmen" bugüne kadar biri roman, biri şiir, biri araştırma türünde üç kitaba imza atmış Mehmet Doğan''ın öncülüğünde kurulan Kültür Müzesi ile Etnografya Müzesi, "kaybolmakta olan kültürel değerlerini yok olmaktan kurtarmak" amacını güdüyormuş. Bu amaç, övgüyle tırnak içine alınan ''gerçek''in pek de dayanıklı olmadığını gösteriyor aslında.

"Narenciye (üretimi), seracılık ve çiftçilik yaparak geçimini sağlayan 9 bin 500 nüfuslu Kargıpınar köyü sakinleri" müzelerin açılışı dolayısıyla "Yörük-Türkmen kültürünün canlandırılacağı bir dizi etkinlik düzenlemişler. Programda "keçi kırkma, kıl tarama, çavukta ip bükme, ip boyama, yayık yapma, el değirmeni ile bulgur çekimi, kurşun dökme, yörük gelini, kuyudan çıkrık ile su çekme, ninni söyleme, yöre folklorü, kına gecesi, solo türküler, şiirler..." varmış. Burada, doğru imlâsıyla ''yöre folkloru'' tabirini yadırgayabilir; sayılan etkinlikler zaten ''yöre folkloru''nun unsurları değil mi diye düşünebilirsiniz ama sanırım Kargıpınarlılar da ''folklor'' kelimesini ''halk dansı'' anlamında kullanıyorlar.

Fadime Özkan, yazısında "Asırlardır devam edegelen kendi yaşam biçimlerine sahip çıkmak ve yaşatmak amacıyla harekete geçen" bu insanlar, "köylere kadar giren teknolojiye ve zamana meydan okuyorlar." demiş. Bugünkü geçim kaynaklarından anlaşıldığına göre, Kargıpınarlılar artık Yörük-Türkmen geleneklerini yaşamaktan hızla uzaklaşıyorlar ve eski geleneklerini hem yeni kuşaklara hem de "Mersin ve İçel milletvekilleri, İçel Valisi, üst düzey bürokratların yanı sıra medya mensupları ve tüm yöre halkına" göstermek istiyorlar. (Mersin ve İçel milletvekilleri nasıl oluyor, anlayamadım!)

Yaşamak ile göstermek arasındaki fark, sözü edilen etkinlikleri ''gerçek'' diye nitelememizi güçleştiriyor bence. Kargıpınar köylülerinin turistik, siyasal, ticari boyutlar da taşıması muhtemel girişimlerini, bu boyutlarına rağmen ve belki bunlarla birlikte ''iyi niyetli, yararlı'' bulabiliriz ama bu girişimi ''teknolojiye ve zamana meydan okumak" sayabilir miyiz? Artık yaşamaktan, çeşitli nedenlerle, belki, ister istemez vazgeçtiğimiz davranış biçimlerini bir çeşit gösteriye, gösterişe dönüştürerek ''teknolojiye meydan okumak'' mümkün mü?

Rahmetli Mustafa Sarıçiçek Ağabey, eskiden Erzurum''da halkın düğünlerde bar oynadığını, bu âdetin, (sanırım) Halk Eğitimi Merkezi bünyesinde bir ''gösteri'' ekibi kurulduktan sonra ''yaşanır'' olmaktan çıktığını anlatmıştı.

Yaşamak, görülür ve görünür; ''gösteri''nin başladığı yerde, yaşamanın suyu çekiliyor, kurulaşma başlıyor demektir.