Görüntüyü kurtarmak…

Devir, imaj devri. Ambalajın, içindekini "solladığı" günlerden geçiyoruz. Boş çerçeve hadisesi, bunun en yeni örneği.

Bunu birinin söylemesi lazım. Müsaade ederseniz, o ben olayım: Atalarımız, "güzellik ondur, dokuzu dondur" demiş. Sadece takım elbise giyerek ve düzenli tıraş olarak "yükselen" isimler tanıyorum. Öyle ya, birilerinin "görüntüyü" kurtarması lazım. Peki, güzeller mi? Sükût.

Aklıma, ister istemez, Cihan Aktaş"ın Kılık Kıyafet ve İktidar kitabı geliyor. Bir de Fatma Barbarosoğlu"nun İmaj ve Takva"sı.

Nazar, manzarayı oluşturur. Gelinen noktayı şöyle özetleyebiliriz: Anne ve babalar, manzara olsun diye evlerinin önüne ağaç dikmişti. Çocuklar ise manzaranın önünü kapatıyor gerekçesiyle, o ağaçları kesiyorlar.

İlginçtir, "görüntü kirliliği" deyimini icat eden de yine bu nesil.

***???

Gündüz görür, gece duyarsınız. Duymak, sadece işitmekten değil, görmekten de önce gelir. Önceliğiniz görmek, göstermek, görünmek olursa, varacağınız yer, kürsüdür, televizyondur, gözde mekânlar ve semtlerdir.

Bana öyle geliyor ki, görmek, göstermek ve görünmek üzerine kurulu bir düzene, dünyaya doğru gidiyoruz. Görünmek arzusu, insanlık tarihi boyunca, herhalde hiç bu kadar şiddetli olmamıştı.

Estetiğin herhangi bir harfinden haberdar olmayanlar, şimdi, görüntü peşinde koşuyorlar. Bu bile bir şey öğretiyor bize. Böylece, nezaket ile acımasızlığın nasıl yanyana gelebileceğini görüyoruz.

Unutmayalım: Aklımız neredeyse, ahlakımız da oradadır.

***???

Eskisi olmayanın yenisi olmaz. Kadim bir kural olarak, aynaya bakmak terk-i edeptir. Bu yüzden, aynaya bakarken okunacak dua vardır: "Allah"ım, beni güzel yarattığın gibi, ahlakımı da güzel kıl." Bundan dolayı, çocukluğumun aynaları, duvara ters olarak asılır ve üstüne havlu örtülürdü. Şimdi, hayatımızın her anında ve alanında, aynalardan çıkmıyoruz.

Ayna, bize sadece kendimizi, yani karşısındakini göstermez, şunu da söyler: Görünüşe aldanma! Fakat bunu anlamamız için, öncelikle, "duymamız" icap eder.

Dış cephe kaplamalarından tesettür defilelerine kadar, maalesef, görünüşe aldanarak yaşıyoruz.

Hiç unutmuyorum: Yıllar evvel, Rize"ye gitmiştim. İlk dikkatimi çeken, çok sayıda evin dış cephesinin sıvasız ve boyasız oluşuydu. Merak edip nedenini sordum. İşte gelen cevap: "Biz iç güzelliğe önem veririz."

Şunu mırıldandığımı hatırlıyorum: "Defineye malik viraneler var."

Buradan, evlerimizin dış cephesini yahut kılık-kıyafetimizi boş verelim anlamı çıkarılmasın. Budur: Sadece "dış güzelliğe" önem vermeyelim. Yalnız işimize değil, içimize de bakalım.

***???

Özellikle dikkat ediyorum. Büyükşehir çalışıyor ve en tenha yerleri bile çiçeklerle, şekillerle süslüyorlar. Bu çiçekler, görüntüyü kurtarmak fikrinden mi, yoksa tabiat sevgisinden mi kaynaklanıyor, kararı siz verin. Bildiğim ve gördüğüm şu: Doğal dokuyu yok ediyor ve toprağı, yeşil yağlıboyayla boyuyorlar. Bırakmıyorlar ki, bir yonca, bir papatya başını kaldırsın.

"Kendini kurtarmak" deyince, bugün aklımıza ne geliyorsa; "görüntüyü kurtarmak" deyince de, en azından benim aklıma o geliyor. Bilmem anlatabildim mi?

Günlük hayatta ve iş ortamlarında da durum farklı değil. Bir yonca yahut papatya olursanız, başınıza aynı akıbet gelir, geliyor, gelmiştir.

Uzatmayalım. Vaktiyle şöyle yazmıştım: Dışarıdan seyredince insan kendini / Ne kadar anlamsız, ömrümüzün vitrini.

Kendimizi dışarıdan seyredecek cesaretimiz yahut görgümüz var mı?