Estetik donanımsızlık kavağa tırmanıyor!

"Kitabı okumak benim için doğrusu zor oldu. Anlatan şahsın kim olduğu konusunda aşırı dikkat etmek okuyucu için oldukça yorucu oluyor. (...) Bulmaca mı çözüyorum yoksa hikâye mi okuyorum belli değil. (...) Âlim Kahraman''ın bundan sonraki hikâyelerinde okuyucuyu da düşünmesini kendisinden özellikle istirham ediyoruz." (Altını ben çizdim; İ.D.): İşte bu cümleler, Türkiye''deki edebiyat ortamında, kendisini "sıradan bir okuyucu olarak" nitelendiren ve dahası "Âlim Kahraman''ın hikâyelerini eleştirecek kadar hikâye ile ilgili ve bilgili değilim." itirafıyla kendi konumunu netleştiren bir ''edebiyat sever''in, hem sanat eseriyle olan ilişki biçimini ve edebiyat metninden ne anladığını hem de yazardan beklentilerinin nasıl bir düzeyi işaret ettiğini gözler önüne seriyor. Kısacası, hikâye sanatının modern veçhesinden ve gelişme alanlarından bîhaber olduğu hâlde, kendisini edebî yönden beslemek yerine, yazarı da kalitesizliğe ve sıradanlığa çağıran tipik bir okuyucu profili..

Üstelik, Yedi İklim dergisinin Mart sayısında İsmail Güleç imzasıyla yayımlanan ve Âlim Kahraman''ın Kayıp Hikâyeci adlı kitabını pek tuhaf gerekçelerle eleştiren "Kayıp hikâyeci gerçekten kayıp mı?" başlıklı bu yazıda görüldüğü gibi, söz konusu "sıradan okuyucu", yazara neyi yazıp neyi yazmaması gerektiği hususunda kendince ''ders''ler verme cür''eti de gösterebilen acaip bir tip..

İsmail Güleç, yazısı boyunca, yazarın ''ne'' yazıp ''neler''den bahsettiğini ve belirttiğim gibi neyi ''yazmayıp'' nelerden ''bahsetmemesi'' gerektiğini anlatıp dururken, Âlim Kahraman''ın iradî özgürlüğüne müdahil olmakla kalmıyor; kurguyla gerçeğin ve hayâlle hakikatin iç içe geçmiş anlatım biçimleri karşısında, modern hikâyenin iç mantık ve örgüsünü çözümlemekten yoksun kaldığı için, dış dünyanın objelerini bire bir hikâye metninde aramak/bulmak talebini de seslendiriyor. Bir tablo karşısındaki şahsın, "Bu resim ''neye benziyor''?" biçimindeki abes sorusu gibi bir şey aslında bu! Ve o kadar çok yöntem önerisi mevcut ki bu yazıda, insanın ister istemez, "Öyleyse sen de bir hikâye kitabı yaz be kardeşim!" diyesi geliyor..

Esasen, "sıradan bir okuyucu olarak" İsmail Güleç''in farkında olmadığı şey, Türk ve dünya edebiyatında, yazarın, bir edebiyat metninde ''ne'' anlattığından ziyade, ''nasıl'' anlattığının önem ve öncelik kazandığı gerçeğidir. Oysa O, hikâye metninde yer yer belirsiz, yer yer girift olay, olgu ve ilişki biçimlerinin ''dil''e getirilişindeki ''edâ''nın dokusunda oluşan anlam ve imge zenginliğini algılamayı, en azından buna çaba sarfetmeyi, tutup "bulmaca çözmeye" benzetiyor. Hep böyledir ya: Bir sanat eserinde, örneğin bir hikâye metninde ya da bir şiirde algı zorluğu çekerek anlamlandırma sorunu yaşayanlar, daima bulmaca çözdüklerini veya doktor reçetesi okuduklarını sanırlar..

Doğrusu, meselenin bir yönüyle dergi ve dergiciliği, diğer yönüyle de şair ve yazarları ilgilendirmesi gereken esas boyutunu es geçmek doğru olmaz, diye düşünüyorum. İsmail Güleç ve yazısının içerdiği bakış açısı, burada önemini kaybediyor. Fakat, Yedi İklim''in genel yayın danışmanlığını deruhte eden ve kendisi de bir ''hikâyeci'' olan Ali Haydar Haksal''ın, dergisini oluştururken nasıl bir edebî ''süzgeç'' kullandığıyla alâkalı kuşkular ister istemez öne çıkıyor. Açıkçası, vahamet kespeden bir durum bu.. "Herkese açık olalım, imkân tanıyıp sayfalarımızı açalım" vbg. yaklaşımları benimsemek; tamam, iyi-hoş da... ama olmuyor işte! Biraz daha ''nitelik'' lütfen..

Bu vesileyle, Âlim Kahraman''a yöntem ve temennîleriyle ''yol gösteren'' İsmail Güleç''e, âcizâne benim de kimi önerilerim olabilir mi acaba? Kuzum siz, sakın ola ki, örneğin Borges''e uzanmaya kalkmayın; Bilge Karasu''yu zinhar elinize almayın; hele hele Oğuz Atay''ın semtine bile yaklaşmayın! Hımm, hah buldum: "Pembe dizi"ler, sizin için biçilmiş kaftan; inanın "sevimli gelecek", zira "parantez hususu" da yer almıyor o tür kitaplarda!..