Şiirde "iman" aramak!

Once, sanata/edebiyata/şiire yaklaşımda yamyassı bir bakışın tezahürü olan şu garabet dolu cümleyi hep birlikte okuyalım: "(...)''nin son sayısında kimi edebî metinlerde ''sanat'' adına yapılan kimi buluşlar imanî sınırları zorluyor."! (Altını ben çizdim İ.D.)

Sözde, bir şiir dergisinin tanıtımından alıntıladığımız bu satırlar da gösteriyor ki; Türkiye''de hâlâ sanat eserine yönelik algı biçimleri ve değerlendirme/yargılama ölçütleri, sanat eserinin özüne/dünyasına yabancı olan birtakım şablonların estetik beğeni körlüğünü doğuran kaba/primitiv ekseninden kurtulamıyor. Baksanıza; zevzeklik diz boyu ve ukalâlık almış başını gidiyor..

Bu satırları kaleme alan arkadaş da, bir şiir dergisinde yer alan çalışmaları ''eleştirmek''(!) adına, millete ''iman dersi'' vermeye kalkışıyor.. Oysa yapması gereken şey; değerlendirdiği/eleştirdiği metinlere bir ''iman mütehassısı'' (!) yöntemiyle değil de, salt şiirsel beğeni açısından, estetik ilke ve kategoriler bakımından veya sade bir okuyucu gözüyle yaklaşmak olmalıydı. Söylemek bile fazla: Bu türlü algı yeteneği ve donanımının varlığı ayrı konu..

Böylelerini iyi tanırım: Bunlar edebiyat/şiir çevrelerinde kendi kompleksli hâlet-i rûhiyelerini ve sanatsal donanımsızlıklarını gözlerden kaçırmak yolunda, şiirle/edebiyatla alâkasız konuları edebiyatın/şiirin sorunuymuş gibi sunma gayreti içindedirler. Örneğin şiirle, edebiyatla ve dergiyle ilgili kimi hususiyetleri doğal mecraından kaydırarak, durduk yerde konuyu insanların imanlarıyla veya Müslümanlık''larıyla bağlantılı kılmak isterler. Kendi Müslümanlık''ları halledilmiştir de, sıra, başkalarının Müslümanlığına gelmiştir; hattâ, aralarında öyleleri vardır ki, namaz kılan ve Müslüman kimliği herkes tarafından bilinen insanları bile ''iman''a davet(!) etme cür''eti gösterecek kadar gabîdir. Kendilerini ''iman tazelettirme memuru'' sanan tiplerdir bunlar..

Olacak ya, bu arkadaş da nereden bulduysa bulmuş, almış eline bir ''iman terazisi'', onun-bunun imanını tartıyor! Üstelik, dediğim gibi galiba kendisi bir ''iman mütehassısı'': O kadar ki, şiirde bile imanî olan/olmayan ayrımını(!), kendine özgü kalp okuma(!) yöntemiyle başarabiliyor! Ne diyelim, Allah feyzini arttırsın!

Aslında, sorunun estetikle ve sanat ontolojisiyle alâkalı bağlamını paranteze alarak; herhangi bir şiirde "''sanat'' adına yapılan kimi buluşlar"ın "imanî sınırları" nasıl zorlayabileceği veya -öyle, iman sınırlarını zorlayacak denli etkili olduğuna göre- bir şiirdeki buluşlar karşısında hemen sınırları zorlanan bir ''iman''ın ne ölçüde güçlü olduğu hususuna değinmekte fayda var.

Ortada iki ihtimal mevcut; birbirini nakzeden iki ihtimal: Ya, bu arkadaşın ''iman'' derecesi öyle yüksek ki, hem şiir dolayısıyla şairlerin ve şiirlerinin ''iman''larını test edebiliyor ve hem de şiir okuyucularını önceden uyaracak kadar onların ''iman''ları konusunda derin bilgileri haiz; ya da, kendisinin ''imanî sınırları'' herhangi bir şiirin mısraları karşısında hemen zorlanacak/zedelenecek düzeyde zayıf.. Doğrusu, hangi ihtimal geçerli olursa olsun; biri veya diğerinin, ''şiire şiir olarak bakmak'' ölçütünü sahiplenenler nezninde herhangi bir meraka mucip olabileceğini hiç sanmıyorum.

Düşünüyorum da, şiir okumalarında/değerlendirmelerinde her türden sanatsal bakış açısını dışlayarak, ancak tipik bir ahmaklık örneği olacak tarzda bula bula şiirde ''iman taraması'' yapmayı matah bir şey zannedenler varken ve bunların giderek daha can sıkıcı ve komik hâle gelen yaklaşımları orda-burda uçuşurken; sıranın, sanatın/edebiyatın/şiirin özgül ve ciddî sorunlarına geleceği pek yok gibi.. Ama ne yapalım; burası Türkiye!

İyi ki diyorum, bu ''iman tarayıcı mütehassızlar''ın ellerinde şairlerin derisini yüzecek bir fetvâ makamı bulunmuyor! Yoksa hâlimiz nice olurdu?