Benden öncekilerin hepsi birer hödük

Başlıkta yer alan ibareyi açıkça veya imâ yollu ifade etme teşebbüsünde bulunan her kim olursa hödükler arasındaki yerini sağlamlaştırmış sayılır. Hele bunu yapan bir Müslüman ise artık o, itikat bakımından muhataralı bir alana sürüklenmiştir. Zira İslâm''ı öğrenip anlamamızın vesilesi olan bütün kaynaklar öncenin, öncekilerin, bidâyetin önemine ihmali felâketimize sebep olduğu ve olacağı sarahaten bilinen bir yer vermiştir.

İnsanoğlu başarı adı verilebilecek nesi varsa onu kendinden öncekilerin hazırladığı şartlar altında elde ettiğinin bilincine mahkûmdur. Bu bilince ulaşamayanlara hödük deriz. Evrimciler düşüncelerini gerek aynı kültür içinde gelişen ve gerekse kültürden kültüre aktarılan; ama akış yönü basitten bileşiğe doğru olduğu varsayılan bir birikim zincirinin devamı üzerine bina etmişlerdir. Mü''minler peygamberler aracılığıyla insanlara ulaşan bilgi birikimini esas sayar. Bilginin tekevvünü bakımından hangi tarafı tutarsak tutalım, vardığımız yer itibariyle kulağımızda Tevrat''ta Vaiz''in dile getirdiği hikmet çınlamalıdır: "Güneşin altında yeni bir şey yok!" Düşünce, hele de felsefe söz konusu olduğunda kişinin kendisiyle başlayan yeni bir şey ortaya koyduğunu ileri sürmesi onun kendisine acıklı bir son hazırlamasından başka bir anlam taşımaz. Filozofların mantar olmadıkları bir darb-ı mesel haline gelmiştir. Her düşünce gücünü geçmişin derinliğine uzanan köklerinden alır. XVIII. yüzyılda kimilerinin tabiattaki bütün sırları çözdüğüne inandığı Isaac Newton "Dünyanın gözüne nasıl göründüğümü bilmiyorum; ama kendi gözümde ben sadece sahilde oynayan ve oynadıkça daha kaygan bir çakıl, her gün rastladıklarımızdan daha hoş görünüşlü bir deniz kabuğu bulmanın keyfini çıkartan bir çocuğum; önümde hepsi benden önce keşfedilmiş muazzam hakikat ummanı uzanıyor" demişti. Newton daha uzağı görebiliyor oluşunun sebebini de (kendi boyunun uzun oluşuna değil) devlerin omzuna çıkıp oradan bakışına bağlıyordu.

Benim "ben" oluşum ve bu arada Türk oluşum benimle başlamıyor, benimle de bitmeyecek. Devamlılık, dolayısıyla köklülük ve hangi toprakta kök salmışlık benim için olduğu kadar herkes için önemli. İnsanlar arasında mantar özelliği taşımayanlar yalnız filozoflar değildir. İnsanların hiçbirine mantarlık izafe edilmesi doğru olmaz. Hele "kültür mantarı" olamayacak bir yaratık varsa, o da insandır. İnsan/kültür ikilisinden yön verme gücüne sahip olanı insandır. Çünkü insan, başka şeyler hakkında olduğu gibi, kendi hakkında bilinç sahibi olabilen, bu yüzden de mükellefiyet altına giren bir yaratıktır. Eğer ben süreç içinde, diyelim ki gazâ beyliklerinden İstiklâl Harbi''ne, oradan da günümüze uzanan süreç içinde hangi uğrakta (uğraklarda) bulunduğumu fark edememişsem benliğim, kimliğim, kişiliğim hakkında yeterli bilince ulaşamamışım demektir. Bu bilinçsizlikle nasıl olur da mükellefiyetlerimi yerine getirebilirim?