Devlet kazandığı halde niçin kazançlı çıkmıyor?

Son kırk yılda salvolar ister soldan, isterse sağdan gelsin Türk devleti bunları savuşturmayı başardı. Ne var ki devletin bu başarısı aynı zamanda eskisinden daha kolay anlaşılır bir siyasi, sosyal, iktisadi durumun doğması demek değildi. Bugün vardığımız noktada devleti eleştiren ve resmî tutumun rakipsiz etkinliğini kınayan unsurların bertaraf edildiğinin anlaşılması üzerine birisi kalkıp "Türk devleti dimdik ayakta" diyecek olsa, onun bu dediğinin yerine oturmayan bir ifade olduğu hususunda dost düşman herkes fikir birliğine varacaktır. Devlet maçı kazandı; ama bundan bir kazanç elde edemedi.

Neler olup bittiğini fark etmek için şu soruları soralım: Madem kırk yıl içinde devlete soldan ve sağdan yöneltilen eleştiriler boşa çıkarılabilmiştir, bu işin altından kalkabilen bir siyasi dehadan mı söz etmeliyiz? Devletle mukayyet bu deha bu uzatmalı maçı kazanmayı ideologiler çerçevesinde devletin sorgulanmasını imkânsız kılarak, yani kendini eleştirenlerinkinden daha baskın bir ideologiyi üreterek mi başardı? Yoksa bu maç şikeli miydi? Sahaya devletin adamı olmayan hiçbir oyuncunun çıkmasına fırsat verilmediği için mi daha kırk (belki daha çok) yıl öncesinden sonuç bazılarının mâlumu idi? Sadece gördüğüne inanan biz seyirciler her seferinde sahada iki kale gördüğümüz halde, sadece kendilerine tenbih edildiği tarzda top koşturanlar maçın her seferinde tek kale esasına uyularak cereyan ettiğinin bilincinde miydi?

Dehadan söz etmek mümkün değil. Kırk yıldır devlet kanadından hiçbir parlak fikir sâdır olmadı. Belki devleti ideologiler karşısında parmak ısırtacak zekâ gösterileriyle savunanların çıkmasını gizlice özlüyorduk. Zira bu bapta önümüze getirilenler sinirli bir tebessümden fazlasını uyandırmadı hiç birimizde. Şikeyi baştan sona götürecek bir komplodan da söz etmek mümkün değil. Eğer bir tezgâh kurulmuşsa bu bazı zeki insanların işbirliğinin eseri değildi. Sadece devletin teşekkül tarzında mündemiç bünyevî bir tezgâhtan söz etmek mümkündü.

Türk devletinin üzerinde yükseldiği zeminde feodal ilişkilerin uzantısı olan yapı taşları yok. Türkiye''de merkezî güç mahallî güçlerin aralarında hiyerarşik bir anlaşmaya vararak üstünlüğünü kabul ettikleri bir yetke değil. Türk devletinin örgütlenmesinde toplumun yatay bölünmesinin rolü tayin edici değil. Bir piramitten ziyade bir koni içinde yaşıyoruz. Merkezin yetkesi ancak korunmasız unsurları mahallî güçler karşısında koruduğu taktirde artıyor. İdeologi temsilcileri devletin karşısına birer taife-i mütegallibe (birer çıkar odağı) kimliğiyle çıktığı zaman devletin onları tepelemesi çoğunluğun desteğini alıyor. Devletin kazanmasının sebebi budur. Ne zaman ki bir çıkar odağını tepelemek bir başka çıkar odağını kollamak ve giderek onun aracı durumuna düşmek anlamına geliyor; işte o zaman kazandığı halde kazançlı çıkmayanın devlet olduğu anlaşılıyor.