Siyaset adamlığının hiçbir çağda ve dünyanın hiçbir yerinde özenilmeye değer veya insanların gıpta ettikleri bir şöhreti olmadı. Biri hakkında "siyaset yapıyor" dediniz mi onu enikonu kınamış oluyorsunuz. Siyasetin ne derecede temiz olduğu bariz şüpheler uyandırdığı halde bir çok insan meşguliyet alanı olarak siyaseti seçiyor ve/veya ilgisini siyaset odaklarında topluyor. İnsanlar hala siyaset adamı olmaya özeniyor, dikkatlerini siyasete yoğunlaştırıyorsa bunun sebebi erkin bu yolla dolaysız kullanıldığı
Siyaset adamlığının hiçbir çağda ve dünyanın hiçbir yerinde özenilmeye değer veya insanların gıpta ettikleri bir şöhreti olmadı. Biri hakkında "siyaset yapıyor" dediniz mi onu enikonu kınamış oluyorsunuz. Siyasetin ne derecede temiz olduğu bariz şüpheler uyandırdığı halde bir çok insan meşguliyet alanı olarak siyaseti seçiyor ve/veya ilgisini siyaset odaklarında topluyor. İnsanlar hala siyaset adamı olmaya özeniyor, dikkatlerini siyasete yoğunlaştırıyorsa bunun sebebi erkin bu yolla dolaysız kullanıldığı izlenimini vermesidir. Acaba gerçekten öyle mi? Siyaset adamları erki ele geçiriyor mu? Bu soruya dünyanın aldığı son şekil itibariyle kesinlikle olumsuz cevap vereceğiz. Gorbaçov siyaset yaptı; ama Sovyetler Birliği''nin en etkin makamlarını işgal ettiği günlerde bile erk sahibi değildi, dolayısıyla erki kullanamadı. Erk kendi gücünü kanıtlamak için Gorbaçovu kullandı.
20. asırda tecrübeler yardımıyla siyasetin denetim altında bulunan ülkelerde başka, denetimi sağlama konumunda olan ülkelerde daha başka programları olduğunu kolaylıkla istidlal edebiliriz. Denetim altında tutulan ülkelerde siyaset programı adeta eğitim alanındaki müfredat programı gibi belirlenmiştir. Bunun böyle olduğunun anlaşılması için bir tek hususu hatırlatmak yeter: "Devletin küçültülmesi" tezi ancak asrın sonlarında dayatılabilmiş olan küreselleşme bagajından çıkmış bir armağan değildir. 20. Asır yarılanır yarılanmaz denetim altında tutulan ülkelerin siyasi programını devletin asli görevlerine avdet edip iktisat alanını terketmesi bir zaruret maddesi olarak ilave edilmişti. Hatta, buna "ordunun küçülmesi" de dahildi. Yani daha kırk yıl öncesinde bile denetim altında tutulan ülkelerde ordunun tabur sayıları bakımından değil manevra kabiliyeti ve teknolojik donanım bakımından üstün kılınması düşüncesi denetleyenler tarafında telkin ediliyordu.
Denetim altındaki ülkelerde siyaset adamı malum programı uygulamaya aday kişi olarak ortaya çıkar. Eğer bir kişi sistemin lortlarına önceden tesbit edilmiş bu programı uygulama sinyali vermeyi becerememişse, onun siyasi alana girme şansı sıfırdır. Siyasi alana girme şansına kavuşanlar ne yapar? İki şeyi: Ya kaptığı yeri muhafaza etmek için dönen dolaplara engel çıkarmayan bir edilgenliği benimser veya daha yüksek yerler kapmak üzere sistemin dayattığı programın en iyi uygulayıcısın kendisi olabileceği görüntüsünü vermeye çalışan bir etkin konuma geçer. Bütün bu işler olup biterken inançlar ve idaeller meselenin aslına asla tesir etmez.
