Sürecin yargılanması

Muhasebe yapmaya ne kadar yatkın isek bir dönüm noktasına o kadar yakınız. Birey olarak da toplum olarak da bu böyle. Bulunduğumuz noktaya nasıl geldik ve bu gelişte kimlerin, ne ölçüde payı vardı? Böyle sorular sormuyorsak bulunduğumuz mevkiin devamı esas alınmış demektir. Dönüm noktasını hesaba kattığımız zaman süreci yargılamak zorundayız.

Süreci yargılamaktan kaçanlar bu kaçışlarını gözden saklamak için kehanetlere başvurabilir; sürecin işleyişi hakkında çok şaşırtıcı keşifler peşinde koşabilir ve giderek sürecin sona erdiğini ilân etmeye kalkışabilir. Bütün bu yapılanlar hızlı veya yavaş işleyen sürecin kapsamı içinde kalacaktır. Çünkü bizim birey veya toplum olarak bir noktaya gelmemize sebep olan süreç yargılanmadıkça farklı bir sürecin ne gereğinden söz edebiliriz ve ne de farklı bir sürecin harekete gçirilmesine katkıda bulunabiliriz. Dönüm noktası sürecin yargılanmaya müstahak sayıldığı yerden itibaren belirginleşir.

Hangi süreçten söz ediyoruz? Modernleşme mi, etnik meselenin öne çıkarılması mı, din gerçeğinin baskın karakter haline dönüştürülmesi mi? Bunların ister birini diğerinden yalıtarak ele alın, isterse tümünü birbiri içine geçmiş yekpare bir süreç kabul edin; göreceksiniz ki varılan nokta kasıtlı davranışların hasıl ettiği bir noktadır. Bu noktayı süreç içinde bir evre saymak da, başka bir sürece imkân tanıyan bir dönüm noktası kabul etmek de bizim elimizde. Muhasebe yapmıyor, muhasebenin gereğinde ısrar etmiyorsak çizginin devamında yarar umuyoruz demektir. Belki en büyük yararın bizim sürece olan katkımızın gözden kaçırılması olacağını sezgilerimizle tespit ettik. Suçumuzun ortaya çıkmasını istemediğimiz için suç işlenilmesini olağan karşılıyor ve daha çok suç işleyenleri destekliyoruz.

Diyelim ki muhasebede karar kıldık. O zaman bizi tatmin etmeyen sonucun teşkilindeki bütün unsurlara değer biçeriz. Eğer sonuca varan yolda bazı yanılsamalar baskın çıkmışsa bundan böyle yanılsamaları en aza indirecek yolları aramaya başlarız. Yanılsamalardan kurtulma çabamız aynı zamanda başka bir sonuç teşkil etmeye varan yolu açacaktır. İşte buna dönüm noktası diyeceğiz. Süreci yargılayacak gücü kendimizde gördükçe bizi o sürece zorlayan etkilerden de haberdar olacağız. Süreci yargılamak biraz da şu soruları kendimize sormak demeye gelir: Bunları yapmamı benden kim istedi? Benim bunları yapmam onun hangi işine geldi? Hasılı, sürecin yargılanması muktedirlerin yargılanmasından ayrı düşünülemez.