Dünyada ve bizde sağlık sektörü

Türkiye Tabiatını Koruma Derneği Antalya şubesinin düzenlediği konferansta Prof. Dr. İbrahim Baktır bakın ne demiş :

"Tedavide doğaya dönüş, tüm Avrupa ve Amerika''yı etkisi altına alıyor."

Dünya Sağlık Örgütü''nün verilerine göre Dünya''da yaklaşık 21 bin bitki türü ilaç sanayiinde kullanılıyormuş. Bilinen 600 binin üzerindeki bitkinin sadece yüzde 15''i ilaç bilimi (farmakoloji) açısından araştırmaya alınabilmiş.

Şimdi kötü haberimizi verelim: Dünya üzerinde yaklaşık 25 bin bitki türü, yok olma tehlikesiyle karşı karşıya imiş. Prof. Baktır uyarıyor :

"İnsanoğluna faydalı doğal bitki örtüsüne gereken önem verilmezse, bu bitkilerin çoğu, tedavi edici özelliklerinin farkına bile varılmadan kaybolup gidecektir."

Sayın Baktır, Dünyayı bir bütün olarak düşünüyor ve öyle yapıyor bu değerlendirmeyi. Batı ülkelerinde ve dünyanın çeşitli yerlerinde bitkisel ilaçlar, doğrudan veya işlenmiş olarak yoğun bir şekilde kullanılıyor. Batı ülkelerinde eczanelerle baharatçılar iç içe faaliyet gösteriyor. Zaten oldukça yüksek düzeyde ve geleneksel bir gıda kültürü yaşatıldığından, neyin neye iyi geldiği konusunda ortalama insanın belli bir fikri var. Özellikle tıp biliminin öncüsü kabul edilen İngiltere''de, alternatif tıp merkezleri çok yaygın.

Uzakdoğu''ya ise hiç gitmeyin. Orada zaten geleneksel tıpla modern tıp birbirinden pek ayrılmıyor. Uzakdoğu''nun bitkisel tedavi yöntemleri, akupunktur gibi uygulamaları zaten bütün dünyaya yayılmış durumda. Alternatif adı verilen tıbbın esas vurgusu, sağlıklı beslenme, sağlıklı yaşama ve doğal tedavi gibi koruyucu hekimlik yaklaşımında yoğunlaşıyor.

Her şeyin yukarıdan aşağıya empoze edildiği ve öylece meşruluk kazanabildiği bizimki gibi devletçi kültür ortamlarında ise durum oldukça vahim. Bugünlerde yaşanan ilik bankası kampanyalarında görüldüğü gibi, çağdaş tıbbi gereçlerin ve bilgilerin nimetlerinden yararlanmakta zorlanırken, geleneksel yöntemlerle bağımızı çoktan kesmişiz. Yani iki cami arasındaki pozisyonumuz burada da geçerli. Benim vurgulamak istediğim, siyaset, kültür, din gibi konularda bu durum dikkatimizi çekerken, bilimsel konularda kendimizi resmi ve bürokratik akıma kaptırmış gidiyoruz.

Bunları yazarken, radyoda bir hastane reklamı dinliyorum. Reklamda, yaşlı bir kadın, guatr hastası olan kızına boğazına tülbent sarmasını tavsiye ediyor. Burada, "geçmiş" nesillere ve geleneksel yöntemlere güvenmemeyi empoze eden hakim kültürden bir yararlanma söz konusu. Yani hazır ve yerleştirilmiş imaj kullanılıyor. Hafifsenerek bir nevi alay konusu yapılan şey ise daha ilginç: Tülbent. Tavsiyenin doğru olup olmaması ayrı bir konu. Ben burada, yaklaşım tarzına dikkat çekiyorum. Araştırma ruhunun ve temelinin olmadığı bilinen ve her türlü yenilik ancak ithal edilen bir ülkede, doğrusu ve yanlışı ayırılması gereken yerli birikim ve kaynaklar toptan reddedilmektedir. Buna benzer tavırları çeşitli sağlık programlarında görüyoruz. Arkasına resmi tıp bürokrasisini almış bir doktor bakıyorsunuz, bitkisel tedavi yöntemlerine burun kıvırmakla yetiniyor. Oysa Türkiye''nin tabiat varlığı, bitki örtüsü, maden zenginlikleri, kaplıcaları vs hakkında hiçbir fikri yok. Araştırmadığı gibi, neden araştırmadığı da besbelli. Nasıl olsa Batı''daki laboratuvarlarda birileri onların yerine araştırıyor. Onlara, yeni ilaç ve araç katalogu temin etmek kalıyor.

Toplum sağlığını yakından ilgilendiren sağlık sektörünün bugünkü yapısının piyasa şartlarıyla ilgisi, artık anlaşılmalı. Ülkemizde, yeni araştırmaları meşru sayacak, teşvik edecek bir resmi altyapı yoktur. Bu yüzden sanayide dışa bağımlılık vardır. Bir Anadolu kentinde yeni bir üretim yapmaya kalkan, türlü mevzuatlara takılmaktadır. Sağlık ve ilaç sektöründe de durum aynıdır. İlaç sektörü de resmi kanallara kendini kabul ettirmiş büyük ilaç şirketlerinin elindedir. Bu onların suçu değildir. Alternatiflere, araştırma ruhuna yol açmayan, Batı''daki merkezlerden olur almadan tescil edemeyen resmi prosedürlerdedir.

Bütün bunlar dururken, yerleşik yukarıdan aşağı işleyen bürokratik sağlık kültürü saplantılarına kapılmak, "farklı" olması gerekenlere hiç uymuyor. O zaman yukarıdan aşağıya işleyen bugünkü siyasi ve kültürel yapıya da diyeceğimiz olamaz.

Ben yine başa dönüyor ve Prof. Baktır''ın uyarılarına dikkat çekmek istiyorum. Prof. olduğu için değil. Düşünen bir bilim adamı olduğu için.