Yeni yüzyılın yeni yüzü

2000''e gelindiğinde ne değişecek? Dünya başkentlerinde şu anda hazırlıkları süren milyonlarca dolarlık kutlama şenliklerinden sonra kuşkusuz zamanın yavaş işleyen ritmine döneceğiz. Zaman göreceli bir kavram. Bu nedenle "yavaş" kelimesini belli bir açıdan kullanıyorum. O açı da toplumsal süreçlerin bir anda değişmediği gerçeği. Fakat insanoğlunun belli rakamlara ve tarihlere karşı her zaman zaafı olmuştur. 2000 yılı da dünyada olsun, bizde olsun gizli veya açık beklenti zaaflarının dışa vurulmasını sağlayacak.

Fakat ben yine de sormak istiyorum: 2000''de dünyada neler değişecek?

Yüzyılın sonuna doğru yaşanan gelişmelerin ayak izlerini takip edersek, sanki bir yerlere varmak oldukça kolaylaşıyor. Geçen yüzyıl, imparatorluk adı verilen bütüncül yapıların yüzyılıydı. 20. Yüzyıl bir parçalanmalar yüzyılı oldu. 21. Yüzyıl ise yeni formlar kazanmış olarak yeniden bütünleşen bir dünyayı haber veriyor. Artık kutsal kralların veya hanedanların değil, kültür alanlarının veya pazar şartlarının yol açtığı birlikler söz konusu.

Bu açıdan, Daimler-Benz ile Craisler arasındaki ortaklığın sembolik bir anlamı var. Çünkü Almanlar aynı zamanda Avrupa Birliği çerçevesinde adeta tek devlet olmaya giden bir oluşumun başını çekiyor. Ortak paralar, ortak hukuklar yapılanıyor. Avrupa Birliği''ne girme gayreti içindeki Türkiye "bile" bu ortak hukuk sürecine bağlayıcı bir imza atmıştı. O çerçevede Türk vatandaşları, kendi devletini Avrupa Mahkemesi''ne şikayet edip tazminat alabiliyor.

Sovyetler''in çözülmesini izleyen süreçte dünyanın yeni yüzyıldan beklentileri önemli bir değişime uğradı. Yapılan yeni uluslar tasnifinde Türkiye adeta otomatikman arka planda kaldı. Sanki bu dışlanmanın verdiği hırçınlıkla Türkiye artık entegrasyon, evrensel hukuk ve demokrasi değerleri gibi konulara önem vermemeye başladı. Ortadoğululaştı. Fakat koskoca Ortadoğu''da bula bula müttefik olarak İsrail''i buldu. Yönünü yakın komşularına dönmesi bir açıdan olumlu bir gelişme olarak bile görülebilir. Çünkü Türkiye''nin müzmin bir yakın görmezlik problemi vardı. Fakat komşu ülkelerine karşı duyarsızlığı devam ediyor. Ortadoğu denkleminde sadece Kuzey Irak gibi iç işlerini ilgilendiren bölgeye duyarlı davranabiliyor. Bu yazıyı kurgularken, Meksika''nın başkentinde toplanan Latin liderleriyle ilgili bir haberi okuyordum. Kendini Latin kültürü içinde gören liderler bir araya geliyorlar, Avrupa Birliği benzeri bir blok oluşturma yönünde adım atıyorlar. Bunlardan Meksika, zaten Kuzey Amerika ticaret birliği olan NAFTA üyesi, Uzakdoğu''da, Afrika''da benzer zirvelerin haberlerini izliyoruz. Ülkeler küçük sınırlarıyla yetinmek istemiyor, ticari sınırları kaldırıp, ticaret hacimlerini büyütmek istiyor. Öyle görünüyor ki gelecek yüzyılın ticari ilişkilerinde korumacılık, devlet müdahalesi gibi şeyler olmayacak. Devletin rolü daha çok, serbest ticaretin önündeki engellerin kaldırılması ve altyapı hizmetlerinde yoğunlaşacak. Bir de ulusal ekonomilerin yerini pazar bölgelerinden oluşan uluslararası birlikler alacak gibi görünüyor.

Gelişmeler bu yönde seyrederken Türkiye, bölgesinde etkinliği olmayan yalnız adam rolünü değiştirecek bir esnekliği kazanamıyor. Oysa geçtiğimiz dönemde bir yandan Avrupa Birliği süreci işlerken, öte yandan Karadeniz Ekonomik Birliği, İslam Konferansı, İslam Kalkınma Bankası, Türk Dünyası, D-8 gibi adımlar atılmıştı. Öyle görünüyor ki yeni yüzyılın yeni yüzünü gören bir irade iş başındaydı.

Oysa şu anda, İkinci Dünya Savaşı statükosunda, sınır duvarları yüksek, içine kapanık, otoriter bir tablonun içindeyiz. Çevresel ve kültürel anlamda bir birlik arayışı söz konusu değil. Türk Dünyası "abi" yerine serap görmenin duyguları içinde. Liderler sadece tatil için sıcak denizlere bizde iniyorlar. İslam dünyası uzak, Avrupa uzak, Ortadoğu uzak.

Türkiye bu haliyle yeni yüzyıla hiç mi hiç uymuyor.