27 Mayıs ve Celal Bayar (2)

Bayar''ın Atatürk''ün cumhuriyetle tesis ettiği “iktidar”a ilişkin değerlendirmesini gözden geçiriyorduk. Bayar, Atatürk''ün imparatorluğun tarihi boyunca “saray”ı biat ettiren ve bir çeşit “müntehib-i saniler” kesimini oluşturan “ordu ve medrese”yi devreden çıkarıp onların görevini “halk tefekkürünün mümessilleri sayılabilecek” yeni müntehib-i sanilere, yani ikinci seçmenlere kaydırdığını söylüyordu.

Bayar, Nazlı Ilıcak''a 27 Mayıs konusunda verdiği röportajda bu konuyu şöyle açıyor:

“Atatürk Anayasası''nın en derin özelliği budur!... Sarayın kanun yapma ve yürütme yetkisini Büyük Millet Meclisi''ne vermiş; ordunun ve medresenin denetim gücünü -seçim mekanizmasına bağlayarak- ikinci seçicilere kaydırmış, en kısa yoldan halka götürmüştür. 1924 Anayasası''nın, güçlerin birleştirilmesi esasına dayanmasının nedeni budur. En doğru tefekkürün, halk tefekkürü kaynağından geleceği düşüncesinden hareket edilerek, müesseselere itibar edilmemiş ve bütün kuvvet Büyük Millet Meclisi''nin şahsında toplanmıştır. (…) Bizim görüşümüz budur!.. Yani devlet ağacını ''kayıtsız şartsız millet hâkimiyeti''yle aşılayan ve bunun kullanılmasını Türkiye Büyük Millet Meclisi''ne veren Atatürk''tür.”

Bayar''ı dinlerken siz ne düşündünüz bilemem; ama bana sorarsınız, karşımıza çıkarılan bu “egemenlik” anlayışı çok gerilerde kalmış bir teori ve pratiği esas almaktadır. Celal Bayar, Büyük Devrim''in sıcak günlerinde konuşuyor gibidir. Yani özetle, Bayar''dan “egemenlik” hakkında dinlediklerimiz çok “eski”, dolayısıyla söylendiği günler de olduğu gibi bugün de işimize yaramayacak niteliktedir.

Ülkede “Tek parti” döneminin -nihayet- son bulmasıyla “Yeter Söz Milletindir” gibi siyasi tarihimizin en güzel sloganlarından birisinin altında iktidar olmuş bir partinin önde gelen kurucusunun “Atatürk Anayasası”nın 25 yıl yürürlükte kalan “müntehib-i saniler”inin seçimlerini “halk tefekkürü”nün ifadesi olarak değerlendirmesi çok şaşırtıcı değil mi? Biliyorsunuzdur muhakkak; “Tek parti” döneminin “müntehib-i saniler”i (“ikinci seçmenleri”), TBMM''ye girecek milletvekillerini belirleyen, ama kendileri de “Tek parti” iktidarı tarafından belirlenmiş olarak halkın seçimine sunulan listede yer alan (Bayar''ın benzetmesiyle) atanmış “ortaklar”dı.

Görülen o ki, Bayar''ın nazarında da, cumhuriyet ile birlikte “Saray”ın yurtdışına postalanıp, “Millet”in tek “egemen” olarak ilanı ile mesele büyük ölçüde tamamlanmıştır. “Milli irade”nin “sani”leri seçenler ve “sani”lerin seçtikleriyle oluşan iktidar ile temsil edilmesinin, ortada “temsili egemenlikten” eser olmamasının DP iktidarının cumhurbaşkanının bakış açısından da mahzuru yoktur.

Bayar''ın da içine düştüğü ve bugün bile kendisine çok taraftar bulabilen bu tek yanlı “egemenlik” anlayışından bugün anladığımız biçimiyle bir “demokrasi” türetebilmek imkansızdır. Çünkü bu anlayış, “egemenliğin menşei” meselesine takıp kaldığı için, fikriyatını “liberal” sansa da tam aksi istikamette yer alan bir siyasi mezhebe daha uygundur. Bu anlayışın en belirgin özelliği de, doğru-yanlış, yerli-yersiz, zamanlı-zamansız ama daima “Hukuk”tan haz etmemek ve yine doğru-yanlış, yerli-yersiz, zamanlı-zamansız biçimde “yargıçlar yönetimi”ni ifşa etmeye çalışmaktır. Oysa biliyoruz ki, egemenliğin menşei itibariyle “halkta” olması ile, bu egemenliğin nasıl uygulanacağı meselesi birbirinden ayrıdır.

Açıkça belli olduğu gibi Bayar''ın savunduğu egemenlik teorisi Büyük Devrim''in sıcak günlerinden esinlenmiştir. Ama bakın bugün Fransız Cumhuriyeti''nin anayasasında bile bizimkinde olduğu gibi başta milletvekilleri olmak üzere devleti ve milleti sıkça coşturan “egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” gibi eskimiş bir ilke yer almamaktadır. Bu anayasa çok sade biçimde milli egemenliğin halka ait olduğunu ve halkın bu gücünü seçimler ve referandum yoluyla kullandığını belirtmekle yetinmiştir.

“Kayıtsız ve şartsız” olmak? Bu zamanda, bugünün demokrasisi böyle olmayacak bir ilkeye evet der mi? Halk tabii ki egemen olacak, ancak tabii ki “kayıtlı ve şartlı” olarak.