Bir kere daha "et fiyatları" meselesi

Önceki günkü yazımın sonuna düştüğüm notta belirttiğim gibi, Reha Erdem''in "Kosmos"unu izledikten sonra daha bir münasebetsiz kaçıyorsa da "et fiyatları" üzerine üçüncü bir yazı daha yayımlamaya karar verdim.

Bu yazının ana fikri de öncekiler gibi olacak. Yani, "yükselen et fiyatları"nın nedenleri ve çareleri hakkında ortada dolaşan tutarsız, hatta birbiriyle çelişen "bilgiler" üzerine olacak.

Biliyorsunuz; Tarım ve Köyişleri Bakanı Mehdi Eker, et (kırmızı) fiyatlarının yükseliş nedenleri arasında "spekülatörler"in rolünü başa yerleştirmeye devam ediyor. Gazetelere dün yansıyan bir habere bakacak olursak, Eker''in bu "spekülatif fiyat artışı ve spekülatörler"i merkeze koyan açıklamasına Dış Ticaretten Sorumlu Devlet Bakanı Zafer Çağlayan da katılmış bulunuyor. Çağlayan, söz konusu haberlerde yer aldığı biçimiyle, "Et fiyatlarında meydana gelen spekülatif fiyat artışlarının dengelenmesi amacıyla, Dış Ticaret Müsteşarlığı, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ve ilgili diğer kurumlarla sürdürülen çalışmalar sonucunda, Et ve Balık Kurumu''na canlı hayvan ve et ithalatı yapabilmesi için gerekli belgeler Dış Ticaret Müsteşarlığı''na verildi" diyordu.

Buraya kadar her şey açık. Ellerinde büyük "besi materyali" bulunduran spekülatörler var ve onların bu oyunu –tabii olarak- ithal et ve canlı hayvan yoluyla bozulacak…

Ancak bu çerçevede atlanmaması gereken bir gelişme var. O da, ilgili mevzuat gereği "özerk" kurumlarımızdan birisi olan "Rekabet Kurulu"nun bu "spekülatörler" iddiasına iltifat etmemesi. İlgili kanunun 20. maddesi "Rekabet Kurumu"nu şöyle tarif etmiş:

"Mal ve hizmet piyasalarının serbest ve sağlıklı bir rekabet ortamı içinde teşekkülünün ve gelişmesinin temini ile bu Kanunun uygulanmasını gözetmek ve Kanunun kendisine verdiği görevleri yerine getirmek üzere kamu tüzel kişiliğini haiz idarî ve malî özerkliğe sahip Rekabet Kurumu teşkil edilmiştir. Kurumun ilişkili olduğu Bakanlık, Sanayi ve Ticaret Bakanlığıdır. Kurum görevini yaparken bağımsızdır. Hiçbir organ, makam, merci ve kişi Kurumun nihaî kararını etkilemek amacıyla emir ve talimat veremez. Kurumun merkezi Ankara''dadır."

Ve bu kurulun başkanı Prof. Dr. Nurettin Kaldırımcı, konumuzla ilgili şu açıklamayı yapmış: "Bize şikâyetler geldi, müdahil olduk. Bir ön araştırma yaptık ama, ön araştırmamızda yapısal unsurların daha önemli olduğu fakat örgütlü, kartel dediğimiz türden rekabet ihlali tespiti yapmaya imkan verecek tablo bulunmadığı anlaşıldı. Ön araştırma, soruşturmaya dönüşmedi."

Başkan sözlerini şöyle sürdürmüş: "Yapısal unsur dediğimiz başlık altında hayvancılığın, etin kamu yardıkları açısından özel bir kategori olduğunu ifade edebilirim. Yapısal temelde işletmeler ortaya çıkmadıkça, ölçek meselesi halledilmedikçe, üretim, dağıtım konusuna çözüm sağlanmadıkça iniş-çıkışlar devam edecektir."

Görüyorsunuz; ülkenin "özerk" bir kurumu ortada "spekülatörler"in olmadığını, ya da olanların gücünün de kıymanın kilosunu 20 dolara yükseltmeye yetmediğini açıklıyor.

Ben şahsen, ülkenin "özerk" kurumların önemli olduğunu düşünen birisi olarak, "Rekabet Kurulu"nun bu açıklaması ortada dururken ilgili bakanların "Amacımız aradaki spekülatörlerin zararlı tesirlerini bertaraf etmek" demesini anlamıyorum. Dahası, "Rekabet Kurulu"nun "özerk" yapıda olmasından dolayı, bu kurumun açıklamasına "özerk" olmayan (çünkü Hükümet''e bağlılar) bakanların sözünden daha fazla itibar ediyorum.

Belki de en iyisi şöyle bir çözüm yolu bulmak: Bir "özerk" kurum daha icat edelim ve bu kurum bir başka "özerk" kurum ile bakanların açıklamaları arasında -bugün olduğu gibi- baş gösteren ihtilaflarda hakem rolü üstlensin!

"Kırmızı et fiyatlarında yükselişi" halkın büyük bir kesimini yakından ilgilendiriyor. Vejetaryanlar ve mali sebeplerden dolayı ete uzanamayanlar hariç tabii ki… Bu durumda, bu konunun ya da sorunun da şöyle açık-seçik bir izahı bu ülkede niçin mümkün olmuyor? Ayrıca, sorunun çözümü yönünde ortaya atılan ve gazeteleri-ekranları artık bolca dolduran birbirinden tamamen farklı yorumların içinden nasıl çıkılacak?

Örnek vermek gerekirse: Şeref Oğuz (Sabah) dünkü yazısında soruna ilişkin şu noktaların altını çiziyordu:

"Bir ülkede şayet besili hayvan sayısı, nüfus artışının gerisinde ise o ülkede ette dışa bağımlılık kaçınılmazdır."

"Terör belasıyla boşaltılan köyler, güvenlik gerekçesiyle terk edilen meralar ve girdi fiyatlarındaki tırmanış nedeniyle besicilikten vazgeçilmesi, hayvan varlığımızın sürekli azalmasına yol açtı."

"Soruna ''yapısal'' değil de ''arızi'' yaklaşma refleksimiz yüzünden son 25 yılda ''kendine yeterli 5 ülkeden biri olma'' özelliğimizi yitirmedik mi zaten."

"Son 5 yıldır gözlediğim ''hayvancılıktan vazgeçen'' aile sayısındaki artışın sebebini araştırmak, hiçbir üniversitemizin merak kapsamına girmedi."

Eser Karakaş (Star) ise çözümü "rekabet"te arayanlardandı:

"AB ülkelerinde bir kilo kıymaya 15 avro isterseniz sizi döverler…"

"Bugün yaşanan et krizinin kökeninde de kanımca en genel anlamda et piyasasının rekabet dışı ve böylece de etkinlik dışı kalmış olması yatıyor."

"AB rekabetine açık bir et piyasasında 15 avroya et yemek söz konusu olamaz; fiyatların en azından yarı yarıya ineceğini şimdiden görebiliriz."

"Zira arz-talep dengesizliği ortadan kalkmış olacak."

(Bu arada, AB ülkelerinde et fiyatının 4 euro/kg olduğunu unutmayalım. En başta da tabii ki ülkenin "spekülatörler" dışında kalan besicileri unutmasın!)

Gazetenin birisi de et tüketicilerine şu müjdeli haberi veriyordu: "Tarım Bakanı Mehdi Eker''in fiyatları yükseltmekle suçladığı spekülatörler de paniğe kapıldı. Başbakan Erdoğan''ın cuma günü yaptığı açıklamanın ardından hafta sonunda bile hayvanların kesimi için mezbahalarda sıraya giren besiciler, dün maliyetin altındaki fiyatlara bile razı oldu."(!)

Yani bir bakıma "Kahrolsun besiciler!"

Bugünkü yazıyı da ana fikrinin altını çizerek bitireyim: "Kırmızı et fiyatlarının yükselişinin nedenleri ve çözümü" konusunda –bile- kimsenin itiraz edemeyeceği bilgiye dayalı kanıtlar üzerinde uzlaşmaya varamayan bir ülkenin işi gerçekten zordur.