Bu dünyada "psi"n mi var, derdin var

Dünyada 80''li yıllar "özel hayat"ın ve dolayısıyla "birey" ve "hazlar"ın ön plâna çıktığı dönem oldu. İnsanlar bir bakıma iki kişilik ilişkilerin, dost çevrelerinin, büyük "davalar"dan uzak merakların çok daha değerli olduğunu yeniden keşfettiler. Büyük politik ve toplumsal ideallerin hayatlarını pek de zenginleştirmediğini farkedip "küçük hazlar"a yöneldiler. Tarihte, "kamusal hayatın" haddinden fazla ağırlık kazandığı ve bunun tabii bir sonucu olarak az ya da çok bir dogmatizmin hâkim olduğu dönemleri her zaman benzer bir biçimde "özel hayat"a övgü dönemi izlemiş, siyasal ya da teolojik merkezli hâkim zihinsel iklim yerini her defasında "etik"e, hem de "hazcı bir etik"e bırakmıştır. Eski Yunan''da Atina''nın "kamusal"la yatıp kalkan dünyasına "Sokratesci Okul" ve daha sonra Epikürosculuk''dan itiraz gelmiş, Batı Ortaçağ''ını Rönesans''ın yüzünü "siyasal" olandan çevirmiş Montaigne''i ve hazcı Rabelais''si izlemiştir. Aydınlanma''nın asık yüzlü düşünürleri yanında "ironi"si ve "kahkahası" ile ünlü Voltaire''ini de böyle değerlendirmek gerekir.

80''li yılların genel olarak "etik"e yönelmesiyle (bunun en iyi delili, bu yıllarda "etik"i konu eden ciddi çalışmaların "çok satanlar" listesine girmesidir) tabii olarak "psikoloji" (Psi) insanların en çok ilgilendiği alanlardan birisi olmuştur. Batı''da zaten hiçbir zaman ihmal edilmemiş olan "Psi", kendisine yönelen yeni talep karşısında popüler bir nitelik de kazanarak hayatın hemen her alanında işe karışır olmuştur.

80''li yılların bu özelliği bir ölçüde Türkiye''de de hissedildi. Özellikle 12 Eylül''ün ülkeyi hizaya sokmaya çalışan uygulamalarının da etkisiyle biz de "kendimize" bakmaya ve kendimizi "sevmeye" başladık; "aşk"tan, "yemek içmek"ten, "küçük hazlar"dan daha fazla söz eder, gazete ve dergilerde "Psi"ye daha fazla sayfa ayırır olduk. Ancak herşeyin bir aslı bir de karikatür hali olduğundan, bizde "Psi"ye önem atfetme psikolojisinin sonuçları da farklı oldu. Ya "içimizdeki ben"i başta iş dünyasının hizmetine sunmaya, ya da gazetelerimizde "Bu sıcakta okul olur mu? Çocukların psikolojisi ne olacak, birbirlerini öldürmelerini mi bekliyorsunuz?" gibi psikolojik analizler yayınlamaya giriştik. İsterseniz, bir şeyin "aslı ve karikatürü" meselesini konumuzla ilişkisi içinde daha iyi açıklayabilmek için şu örneği de vereyim: Fransa''da büyük ilgi gören bir kitap yayınlanmış. Kitabın adı "Biradan alınan ilk yudum ve diğer küçük hazlar." Yani, "ilk yudum"un, sokakta yenen sıcak bir "çörek"in, ya da sonbaharda sırta alınan bir "kazak"ın insana verdiği mutluluklardan filan söz eden bir kitap. İşlerin "aslı"nın yaşandığı bir ülkede böyle bir kitap yayınlanır da mizahçılar durur mu?

Mizahçı Gotlib, kitabı bir güzel elden geçirdikten sonra, bu çalışmadan esinlenerek kaleme almayı tasarladığı eserinin başlığını bize şöyle müjdeliyor: "Pantalona düşen son damla ve diğer küçük can sıkıcı şeyler"! "Kültür" böyle bir şey işte; her şeyin ciddiye alındığı bir "kültür" olabilir mi?

Yakın zamanlarda Milliyet gazetesi bir psikoloğa sayfalarını açtı. Jülide Sevim adlı genç psikoloğu önceleri yalnızca televizyon ekranından izleyebiliyorduk; telefonla "dertler"i alıyor, hemen oracıkta bir çözüm öneriyordu. "Mutluluk servisi" gibi bir şey.

Önümdeki yazısını "Öfke"ye ayırmış. Şöyle diyor: "Eğer öfke gösterileri, birden fazla insan tarafından ve aynı anda yaşanıyorsa, o zaman da şu sorular sorulmalı diye düşünürüm: -Aslında bu öfke patlamaları, hiç de içsel ve benliğin, varlığının tehdit altında hissedilmesi ile ilgili değil de, birileri tarafından, belli amaçlara hizmet için mi organize ediliyor?/-Böyle bir organizasyon söz konusuysa, öfke gösterisine katılan insanların çıkarı ne?/-Yok eğer öfke gösterileri belirli bir grup ya da insan tarafından organize edilmiyor da, sosyal etkileşime bağlı olarak yaşanıyorsa, böylesi bir öfkenin gerisinde, tamamen konu dışı hangi tip öfke kaynakları, umutsuzluklar var?/-O ya da bu nedenden dolayı sosyal etkileşime bağlı olarak öfke patlamasını yaşayan insanların, kişilikleri ve kendini geliştirmişlikleri nerede?" (!) Birkaç kez okumama rağmen söylenmek isteneni bir türlü anlayamadım, gerçeklikle bağını kuramadım. Sonra aniden uyandım; psikoloğumuz bize son CHP Kurultayı''nı analiz ediyor! "Psi" işte böyle bir şeydir, hiç farketmezsiniz! Bu işe acaba Gotlib ne derdi?