"Deprem ve İstanbul"a ilişkin açıklamalar ikna edici değil

Van depremi İstanbul''u ciddi biçimde tehdit ettiği söylenen deprem felaketine ilişkin tartışmaların –bir kere daha- başlamasına da neden oldu. Bu köşedeki yazılarımı takip edenler bu konuya ilişkin çok sayıda yazı yayımladığımı hatırlayacaktır. Bu yazıların birinde "yetkililer belki bu tehlikeyi anlarlar" diye düşünerek İstanbul''un altını üstüne getirecek (maazallah) bir depremden sonraki yönetimin adının kaçınılmaz olarak "sıkıyönetim" olduğunu da hatırlatmıştım. İstanbul''a kıyasla bir kasaba niteliği taşıyan Van''da çadır taşıyan kamyonların nasıl talan edildiğini hatırlayacak olursak, İstanbul depreminin şehir halkını ne hallere sokacağını tahmin edebiliriz herhalde. Hakkında on binlerce konutun yıkılacağı, yüz binlere varan insanın hayatını kaybedebileceği yolunda tahminler yapılan İstanbul depremi sadece "asayiş" açısından bile kim bilir ne türden olaylara neden olacaktır.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Başkanı Kadir Topbaş''ın önceki gün yaptığı şu açıklamaya bakın: "Kimse güvenmesin ama kral çıplak. Yeni bir şehir kurmak zorundayız."

Ne demeli bilmiyorum ki... Marmara Depremi''nin üzerinden 12 yıldan fazla zaman geçtikten sonra "kralın çıplak" olduğunun ilanı-itirafı tek başına 12 yılı nasıl boşa geçirdiğimizin delili değil midir? Bu dönem içinde konuya ilişkin hiçbir çalışma yapılmadığını söylemek tabii ki haksızlık olur. Ancak yapılması gerekenler-yapılanlar hesabında her şeyden önce Topbaş''ın çok büyük bir gecikme ile gelen "kral çıplak" açıklamasını esas almamız gerekiyor. Topbaş''ın verdiği bilgiler içinde sadece şu bile nerede olduğumuzu apaçık biçimde anlatmıyor mu: "Geçtiğimiz mayısta açıklanan analiz raporuna göre İstanbul''da deprem riski taşıyan 1 milyon 200 bin bina bulunuyor."

Peki bugün peş peşe yapılan açıklamalardan sonra "Neyse, geç oldu ama sonunda konunun vahameti anlaşıldı" diyebilir miyiz? Sizin bu soruya cevabınızın rengini bilemem ama benimkinin olumsuz olduğunu söyleyebilirim.

Başbakan''ın ve "şehir bakanı"nın açıklamalarına göz atmayı sonraya bırakıp Topbaş''ın yeni durum için neler önerdiğine bakalım:

"Ancak vatandaşlarımızın binalarını güçlendirmeleri gerekiyor. Belediye olarak vatandaşın bireysel yapısına kaynak verme yetkimiz yok. Kredi de açamazsınız. Dünyada böyle bir örnek yok. O yüzden vatandaş binasını güçlendirecek."

Peki bu durumda –Başkan''ın haklı olarak belirttiği gibi vatandaşlara bu yönde kaynak aktarılamayacağına göre- bu 1 milyon 200 bin bina nasıl yenilenecek? Topbaş, bu sorunun cevabını da şöyle veriyor: "Vakit kaybetmeden en ideali olarak sunduğumuz çözüm olan imar artışından bir an önce yararlanılması lazım. Fikirtepe''de olduğu gibi. Evi 100 metrekareyse, sağlam, yaşanabilir bir 100 metrekarelik ev alabiliyorsa öpüp başına koysun. (...) Ancak vatandaşlarımızın tamahkar olmayıp bir daire iki daire alabilme hesapları nedeniyle bir sonuç alamıyoruz."

Bu çözüm önerileri de yerinde. Topbaş, bu düşüncesini "Fikirtepe Kentsel Dönüşüm Projesi"nin uygulama planlarının Belediye Meclisi''nden geçmesinin ardından yaptığı açıklamada da belirtiyordu: "İnanıyorum ki artık burada kendi içinden dönüşme, kendi kaynağını kendi içinde oluşturma imkanı veren ve bir noktada parsellerin birleşerek daha farklı imar hakları alabilecekleri gibi bir imkan veren bir fırsatı sunmuş oluyoruz."

Kadir Topbaş, şu müjdeyi vermeyi de ihmal etmemişti: "Diğer ilçelerimiz sırada. Bu öngördüğümüz imar hakkını arttırmak suretiyle deprem riskini ortadan kaldırmak adına İstanbullulara ve riskli alanlara fırsat vermeye çalışıyoruz. Bu da şehrin yenilenmesi için bir şans olarak kullanılabilecek. 2011 yılında ağırlık olarak ve devam eden yıllarda, İstanbul artık deprem riskini gerilerde bırakacak."

Bu da güzel, ama bu Fikirtepe''de uygulanacak olan "kentsel dönüşüm" projesinin başka alanlarda hayata geçirildiğini bugüne kadar görmedik.

Bu "proje" şehirdeki bütün riskli yapıları kuşatacak biçimde "düşey imar hakkı"nda yapılacak artışlarla pekala uygulanabilir ve geçen onca yıl içinde şehir önemli ölçüde yenilenebilirdi.

Marmara Depremi''nden sonra, akla gelebilecek en pratik ve gerçekçi nitelikteki bu çözüm yolu niçin benimsenmedi acaba?

Şehrin "altyapısı"nın ilave katların yükünü kaldıramayacağı için mi? Hiç sanmıyorum, çünkü bu zaman zarfında şehir merkezinde çok kattlılar ve AVM''ler peş peşe yükselebildi. Şehrin riskli 3-5 katlı binalarından esirgenen düşey imar artışı bu yapılardan esirgenmedi.

Bakın mesela, Birikim dergisinin son sayısında ("İnşaat ya resulullah" kapağıyla yayımlanan bu güzel sayıyı önümüzdeki günlerde gözden geçireceğiz tabii ki...) yer alan Erbatur Çavuşoğlu''nun yazısındaki şu bir çok katlı hikayesine: "Avrupa''nın en yüksek binası olarak İstanbul''da inşa edilen Sapphire binasının hikayesi yeterince aydınlatıcıdır: İstanbul 4. Levent''te inşaat yapma hakkının arsa büyüklüğünün 2.5 katı (E=2.5) olduğu bir bölgede yükselen bu gökdelenin arsa büyüklüğü 12.000 m2''dir. Buna göre 30.000 m" kare inşaat izni olan binanın mevcut inşaat alanı 165.000 m2''dir. Konumuz itibariyle, kaçak yapılan 135.000 m2''lik kısmı yasallaştıran, meşrulaştıran ya da görünmez kılan ayrıcalıklı imar hakları ve imar yönetmeliğindeki çeşitli cambazlıklara ilişkin tartışmaları bir kenara bırakıp işin ekonomi-politiğine bakmak daha yararlı olacaktır. Binanın bulunduğu yerdeki gayrimenkul m2 birim fiyatları 8-10 bin euro civarındadır. Böylece bu ayrıcalıklı imar hakkı ile binasını yükselten Kiler Holding''in 1 milyar euro civarında bir ek kazanç sağladığını, bu miktarın da İstanbul Büyükşehir Belediyesi 2011 bütçesinin 1/3''üne karşılık geldiğini düşünmek sanırım reel üretimden kentsel yatırımlara kaymayı açıklayacak güçtedir."

Biliyorum, alıntı biraz uzun kaçtı ama çok aydınlatıcı değil mi?

Evet, böylece geldik son yılların gözdesi "kentsel yatırım" meselesine... Hani şu en bol reklam-ilan alan gazetelerin sayfalarını özellikle Pazar günleri hepten kapatan "sektör" diyelim...

Bu konuya devam ederiz herhalde...