Esrarengiz bir konu: Et fiyatlarının yükselişi

"Münasebetsiz" bir soru ile başlayalım. "Münasebetsiz" diyorum, çünkü şimdi karşılaştıracağımız iki konunun birbiriyle gerçekten en ufak bir münasebeti yok.

Soru şu: Türkiye''de, TBMM''de ağır adımlarla da olsa ilerleyen "Anayasa değişikliği" paketinin gerekçesini-amacını ya da içeriğini mi anlamak daha kolaydır, yoksa et fiyatlarının birkaç aydır dur durak bilmeden neden yükseldiğini mi?

Sizi bilmem ama ben birinci seçeneği karalıyorum.

Gerçekten olacak iş değil; kırmızı etin fiyatı son üç yıl milim kımıldamadan yerinde saymışken son bir yıl içinde yüzde 100''e varan oranda artış gösterdi. Üstelik bu gidişle duracak gibi de görünmüyor; kasaba her girişte fiyatın yükseldiğine şahit oluyoruz.

Aranızda bu fiyat hareketinin nedenini kavramış olanlar vardır herhalde. Ama ben, konuya ilişkin bugüne kadar makul bir açıklama ile karşılaşmadığım için ne diyeceğimi bilmiyorum.

Bu çaresizlikten olsa gerek önceki gün önümüze gelen şu haber başlığını memnuniyet ve ümitle karşıladım: "Dün Başbakan Tayyip Erdoğan''ın et sorunlarını hemen çözün talimatından sonra Tarım ve Köyişleri Bakanı Mehdi Eker''den açıklama geldi. Eker, et ithalatı için pazar araştırması yaptıklarını belirterek, çalışmayı 1 hafta içinde sonuçlandıracaklarını söyledi."

Söylediğim gibi haber iyi. Ancak haberin duyurduğu gelişme epeyce kafa karıştırıcı değil mi? Bir kere her şeyden önce şu soru: "Et fiyatlarının yükselmesi" hadisesi Başbakan''ın talimatıyla çözülebilecek bir sorun mudur? Memleketimizde "piyasa ekonomisi" hüküm sürmüyor mu? Et ve Balık Kurumu (EBK) 1992 yılından başlanarak özelleştirilmedi mi? "Devlet et kesmez, süt satmaz" denilerek EBK yanında SEK ve YEMSAN da özelleştirilip et ve süt fiyatlarının belirlenmesi "piyasa"nın özgürleştirici gücüne teslim edilmedi mi? Bu durumda "piyasa"nın engelleyemediği et fiyatları yükselişini Başbakan nasıl engellesin?

Tarım ve Köyişleri Bakanı''nın yukarıdaki haberde yer alan açıklaması da epeyce şaşırtıcı. Mehdi Eker, Başbakan''ın "hemen çözün" talimatı doğrultusunda aldıkları önlemin "et ithalatı için pazar araştırması yapmak" olduğunu açıklıyor. İyi ama bu konu ("et ithalatı") et fiyatlarının tırmandığı aylarda gündeme geldiğinde bu öneriye katılmayanlardan birisi de Eker değil miydi? İki ayda hangi şartlar değişti de "ithalat" da karar kılındı?

Niyetim "et fiyatlarının yükselişinin nedenleri" konusunda Tarım ve Köyişleri Bakanı ile tartışmak değil tabii ki. Buradaki asıl mesele bu ülkede et fiyatlarının bu hızlı yükselişinin nedenleri konusunda –bile- ortada güvenilir bir bilginin olmamasıdır. Konuya ilişkin yapılan çeşitli yorumlar arasındaki uçurumdan söz ediyorum. Bu fiyat yükselişinin şimdiye kadar -"normal ülkeler"de olduğu gibi- hangi nedenlerden kaynaklandığı çoktan açıklanmış olmalıydı. Madem ki bu alandaki fiyat oluşumu da artık arz-talep dengesi çerçevesinde oluşmaktadır, o zaman bu terazinin hangi kefesinin hangi nedenlerden dolayı dengeyi bozduğu - Başbakan''ın "talimatı"nı beklemeden- çoktan aydınlanmış olmalıydı.

Görüyorsunuz; "bilgiye", olup bitene dair güvenilir bilgiye sahip olmaktan hâlâ –"et fiyatları" meselesinde bile- ne kadar uzağız. Türkiye''de kırmızı etin kilosunun niçin bazı Güney Amerika ülkelerinde olduğu gibi 2 dolar olmadığını sormuyoruz tabii ki; bu ülkeler ve rakamlar bize çok uzak. Ama Türkiye''de etin kilosu 20 doları aşmışken komşu ülkelerin –ve hatta Almanya''nın- nasıl olup da kilosu 7-8 dolardan et tüketebildiğinin doğru dürüst bir açıklaması yapılmalıydı.

Mehdi Eker, önceki günkü açıklamasında, et fiyatlarının "spekülasyona bağlı olarak yükseldiğine" dikkat çekiyordu. Bakan, "elinde büyük miktarda besi materyali bulunan" (yani kasaplık sığırı bulunan!) spekülatörlerin kesim yapmayarak ya da kesimi geciktirerek fiyatlar üzerinde etkili olduklarını söylüyordu.

Bana sorarsanız, fiyat artışlarını ellerinde büyük miktarda "besi materyali" bulunan "spekülatörler"in daha fazla kâr arzularına bağlamak (hiç değilse "asıl olarak" buna bağlamak) çok inandırıcı görünmüyor.

Benim konuya ilişkin yayınları hızla göz atarak vardığım sonuç, et fiyatlarındaki hızlı yükselişin asıl nedeninin Türkiye''deki sığır varlığının sayısındaki azalmadır. Nitekim Türk Veteriner Hekimleri Birliği Merkez Konseyi Başkanı Mehmet Alkan, et fiyatının yükselişini "ithalat" yoluyla engellemeye çalışmanın yanlış olduğunu, yapılması gerekenin ülkede hayvancılığa ilişkin politikaların yenilenmesi olduğunu söylüyor. Gerçekten de, TÜİK verilerine göre 2004''den 2009''a kadar sığır varlığı sayısı yerinde sayarken, "dana karkas et fiyatı" 9.56 TL/kg''dan 14.65 TL/kg''a ulaşmış durumda. Hatay Veteriner Hekimler Odası Başkanı Yahya Hamurcu''nun ülkedeki kesimlik hayvan sayısının azalmasının nedenlerini sıralarken yaptığı şu tespiti de hatırlayalım: "Ülkemizin hayvancılık deposu diye adlandırılan ve mera yapısı nedeniyle koyunculuk yapmaya elverişli Güneydoğu''da yaşanan terör olaylarıyla tek geçimi hayvancılık olan insanlar büyük zarar görmüş ve görmeye devam etmektedir."

Yazının başında söylediğim gibi, kırmızı et fiyatlarının özellikle şu son birkaç ayda hızla yükselmesinin nedenlerini hâlâ açık-seçik olarak anlamış değilim. Nüfus hızla artarken sığır varlığı sayısının yerinde sayması söz konusu nedenlerin başında geliyor herhalde. "Besi materyali spekülatörleri" tezi de makul ama bu konuda da ortada en ufak bir bilgi yok; kimdir bunlar, söz konusu materyalleri nerede beslerler? Yem fiyatlarının et fiyatlarının yükselmesindeki rolüne ilişkin okuma yapmasam da, bu faktörün de önemli olduğunu "a priori" olarak kabul ediyorum.

Sonuç olarak et fiyatlarının hızlı yükselişi konusu benim açımdan hâlâ esrarını koruyor. Elimizde yeterli bilgi, ilgili şahısların ağzından çıkmış yeterli açıklama olmadığı için olay esrarını koruyor.

Epeyce kere "kırmızı et fiyatları", "kesimlik hayvanlar", "kesimlik sığır varlığı" gibi laflar ettikten sonra yazıyı Reha Erdem''in son filmi "Kosmos"u hatırlayarak bitirsem çok mu münasebetsiz davranmış olurum acaba?

İnsan dışında kalan canlılara da bu kadar duyarlı bir gözle bakılabilir ancak… Yönetmen sanki, ülkenin "kesimlik sığır varlığı" içinde yer alıp da yolu Kars mezbahasına düşmüş olan o güzel hayvanların görüntüsünü perdeye taşırken, Bataille''ın Lascaux Mağarası''nda bulunan tarih öncesi bizon avı resimlerini yorumlarken dile getirdiği duyarlılığa benzer bir biçimde onlardan etobur uygarlığımız adına özür diliyordu.