"Film Şeridi" üzerine notlar

Bir müddettir hakkında bir şeyler söylemek istediğim bir program "Film Şeridi". Yakınlarda Digiturk''te de (55. kanal) izlenebilir hale gelen TVNet adlı Yeni Şafak''ın "kardeş" televizyon kanalında yayınlanmaya başlandı.

Programı hazırlayan, sunan -ve de program konuklarını konuşturan- Mustafa Ulusoy.

Ulusoy önce bir psikiyatr. Yayınlanmış bir romanı da var. Mesleğini esas alan denemeler de yayımlamış.

"Film Şeridi" her şeyden önce tasarlanış açısından dikkat çeken bir program. Ulusoy ve konuğu (benim izlediğim iki programda konuklar da psikiyatrdı ve bu seçim sürecek gibi görünüyor) seçilen bir filmin seçilen (ve program öncesinde ekrana getirilen) bir ya da birkaç sahnesinden hareketle başlıyorlar konuşmaya...

Bir filmden. Bir film sahnesinden hareketle nelerden konuşulabilir?

Tahmin ettiğiniz gibi, tabii ki aklınıza gelen her şeyden...

"Film Şeridi" bir "sinema programı" değil; bu programın derdi, filmin ekrana yansıtılan sahnesinden hareketle, çok genel olarak söyleyecek olursak "insanlık durumunu" konuşmak-tartışmak.

Programın benim izlediğim ilk bölümünde Clint Eastwood''un dilimize "Yasak İlişki" ya da "Madison Kasabasının Köprüleri" olarak çevrilen filminin ("The Bridges of Madison Country" 1995) son "ayrılış" sahnesi konuşuluyordu. Ulusoy''un karşısında psikiyatr –senaryo yazarı Fatih Altınöz vardı.

Filmin üzerinde konuşulan sahnesi, bir kır evinde kocası ve çocuklarıyla birlikte yaşayan kadın kahramanın ailesinin evde olmadığı dört gün içinde bir "yabancı" ile yaşadığı aşk ilişkisi sonunda evde kalıp kalmamasıyla ilgili geçirdiği tereddüttür - diyelim...

Konuşmacılar buradan hareketle –zaten amaç da bu değil mi?- "Gitmeli mi gitmemeli mi?" olarak ifade edilen bir soru etrafında konuşmaya başladılar.

Bu tartışmanın merkezine "razı olmak" kavramının yerleştiğini gözledik. Buradan itibaren de Altıngöz''in film dolayısıyla yayımladığı bir yazıda sözünü ettiği "katlanmak erdemi"nin sırası geldi. (Şöyle bir cümle dolayımı ile: "Bu yollardan birini seçmek ve seçimin sonuçlarına sukûnetle razı olmak, katlanmak bir erdemdir.")

Bu arada Ulusoy''un yine aynı "erdem"e ilişkin şu sorusu: "Razı olmak niye zor?"

Programda konuşulanlar bundan ibaret değil tabii ki; ama bir yerde kesmem ve hakkında birkaç soru dile getireceğim ikinci programa geçmem gerekiyor:

İzlediğim ikinci "Film Şeridi"nde birçoğunuzun yine kolaylıkla hatırladığı bir başka önemli filmin, "Trainspotting"in bazı sahnelerden hareketle konuşuluyordu.

Bu son derece sert film, bildiğiniz gibi, kahramanların uyuşturucuya yönelik övgülerinden dolayı farklı birçok eleştiriye konu olmuştu. İzleyenler muhakkak ki hatırlıyordur: Filmin genç kahramanları "Batı uygarlığı"nın sunduğu "konformist" hayat tarzına olan isyanlarını uyuşturucu kullanarak, ona övgüler düzerek eleştiriyorlardı. ("Trainspotting" ancak bu kadar kötü özetlenebilir ama ilerleyebilmemiz için mecburum!)

Ulusoy''un karşısında bu sefer de bir psikiyatr vardı.

Filmi ikisi de çok önemli bir büyük yapıt olarak görüyor ve gençlerin niçin "tutunamadıklarını" konuşuyorlardı.

Bu ikinci programda dikkatimi daha çok çekti: Gençlerin uyuşturucu yoluyla katılmak istemedikleri anababalarının "konformist" hayat tarzından nasıl çıkılabileceği yolunda öneriler geliştirilirken, "kutsal" kavramı bayağı ön plana çıkıyordu.

Yani özetle, film kahramanı gençlerin bir bakıma haklı olarak isyan ettikleri bu hayat tarzı, uyuşturucu benzeri devalarla değil ancak "kutsal"ın tanınmasıyla aşılabilirdi. Ulusoy''un konuğu psikiyatr, gündelik hayatta "varoluşun getirdiği sıkıntıdan" ancak "kutsal"ın tanınmasıyla, o dolayımla çıkılabileceğini söylüyordu.

Ulusoy''un bu çerçevede dile getirdiği –ve beni biraz gülümseten- şu sorusunu bir kenara not etmişim:

"Kutsalı olan bir hayat bizi sıkıntılardan, sıkıntıların hepsinden kurtarabilir mi?"

(Ulusoy''un bu sorusunu epeyce "septik" buldum; yanılıyor muyum?!)

Şimdi de gelelim bu farklı programdan niçin söz ettiğime:

"Film Şeridi" gibi asıl olarak bir takım "erdemler"in konuşulacağı bir programı tasarlamak ve gerçekleştirmek çok yerinde bir seçim. Çünkü "Moral" ve dolayısıyla "erdemler"in çok az söz konusu edildiği bir toplumda yaşıyoruz. Oysa biliyoruz ki dünyada son dönemlerde "Moral" başa güreşiyor. "Erdemler"i konu edinen kitaplar epeydir çok satanlar arasında. Oysa bizde İslam''ı esas alan ahlâk dışında bu tür tartışmalarla çok az rastlanıyor.

"Film Şeridi"ne tekrar dönecek olursak: Özellikle "Trainspotting"in konuşulduğu faslında "kutsal"ın merkeze fazlaca yerleştiği kanaatindeyim. Keşke bu iki psikiyatr, film kahramanlarının niçin tutunamadıklarından, erdemlerden söz ederken, etik-inanç (iman) birlikteliğinin dışında da gezinselerdi... "Aşkın değerler" kavramının varolabilmesinin sadece aşkın bir kutsal ile mümkün olup olmayacağını da tartışsalardı.... Etikten, erdemlerden konuşmak belki her zamandan daha fazla gerekli. Ama bu sadece "kutsal" bağlamında mı mümkün? Ulusoy ve konuklarının meslekleri gereği olarak da, bu yönde bir sorgulamayı denemeleri gerekmez mi?

Bakalım sırada hangi filmin kendisinden "moralite" çıkarılacak hangi sahnesi var?