Görüldüğü yerde ezilecek bir akım: "Postmodernite"

Kara Kuvvetleri Komutanı''nın Kara Harp Okulu''nun 2007-2008 eğitim-öğretim yılı açılış konuşmasından söz ediyorduk. Kaldığımız yerden devam edelim.

Dün yayımladığım yazının anafikri açıktı sanırım. Komutanın iki önemli olay sonrası dünyanın aldığı hali değerlendirirken “modernite ve postmodernite” tartışmasına girmesi ciddi olarak yadırganması gereken bir husustu. Burada özellikle önemli olan, komutanın söz konusu kavramlar hakkında bilgi vermekle yetinmeyip, Türk Silahlı Kuvvetleri''nin “postmodernite”den hiç mi hiç haz etmediğini, “modernite”ye “taraf olduğunu” açıkça belirtmiş olmasıydı.

Bu “diskur” ciddi olarak yadırganmalıydı, çünkü bir komutanın bu kavramlar söz konusu olduğunda da “taraf tutması” herhalde (herhalde değil öyle) dünyaya armağan ettiğimiz “ilk”ler arasında yer alan bir gelişmeydi.

Peki komutanın konuşmasının ilgimizi çeken bölümünün –bu sefer– içeriğine ilişkin neler söyleyebiliriz?

Konunun gerektirdiği özen, kontrol ve sakinlik içinde işin bu faslını da gözden geçirmeye çalışalım:

Komutan konuşmasının bu bölümüne şöyle başlıyor: “Konuyla yakın ilişkisi olduğu için, modernite ve postmodernite düşünce akımlarının ve etkilerinin iyi anlaşılmasının yararlı olacağına inanıyorum.”

Ve hemen ardından bir “modernite” tanımı: “Modernite kısaca, akıl ve bilimi esas kabul eden, toplumsal kurallar, düzenlemeler ve kurumlara öncelik veren bir dünya görüşüdür.”

Verilen tanımın “akıl ve bilime” işaret etmesi tabii ki yerinde bir tespit. Tanımın “toplumsal kurallar, düzenlemeler ve kurumlar”a ilişkin faslı ise –hiç değilse– farklı yorumlara açık olmak bakımından daha fazla açılmaya muhtaç. Çünkü unutmayalım ki, tanımı veren komutan da önemli bir “kurum”un en önemli isimlerinden birisidir.

Bunun ardından da “modernite”nin “insan haklarına ve özgürlüklere saygılı” olduğu belirtilmiş. Bu tespit de doğru ama doğru olduğu ölçüde “insan hakları ve özgürlükleri”ne ilişkin yerinde saymayan tanımlar dikkate alındığında yine açılmaya muhtaç. Komutan ayrıca, “modernite”nin “sonsuz özgürlük fikrine mesafeli” olduğunu da hatırlatıyor.

Nitekim bu “mesafe”nin iyi anlaşılabilmesi için Karl Popper''dan bir alıntıya ihtiyaç duyulmuş. Popper''dan yapılan bu alıntıda özgürlüğe hangi durumlarda ihtiyaç duyduğumuz açıklanıyor. Popper''ın “paradoksları”ndan birisi ile karşı karşıyayız. Yani kısaca şu: Özgürlük olmadan devlet yetkisinin kötüye kullanılmasına karşı çıkamayayız; ama özgürlüklerin kötüye kullanılmasının önüne geçmek için de devlete ihtiyaç vardır.

Bana sorarsanız, Popper''ın pırıltılı “paradokları”ndan birisi değil bu. Ayrıca (nerede, kime karşı söylendi ise) genellenebilecek türden bir şey de değil, çünkü “devletin sönmesi”ni talep eden marksist-anarşist bir talebe karşı söylenmiş sözler gibi sanki. Bu “paradoks”un Türkiye''de hatırlatılması daha da şaşırtıcı, çünkü –benim bildiğim kadarıyla– bu ülkede “Yetti bu devletlilik!” diye sesini yükselten (küçücük bir grup dışında) siyasi bir damardan eser bile yok.

Kara Kuvvetleri Komutanı, Popper''dan yapılan bu alıntıdan hemen sonra Habermas''ın adını anıyor. Şöyle bir konteksde:

“Düşünür HABERMAS''ın dediği gibi modernite henüz tamamlanmamış bir projedir ve geçerliliğini aynen korumaktadır.”

Doğru. Habermas''ın bu sözleri ettiği doğru.

Doğru olmasına doğru da, bu sözler niçin burada?

Çünkü biliyoruz ki, modernitenin has çocuğu “ulus devlet”in düşmanı olarak takdim edilen postmoderniteye karşı açılan savaşta siper kazmak için Habermas''dan yardım istenirse iş o derece karışır ki, bu karışıklığın içinden hiç kimse kalkamaz.

Yanılıyor muyum? Düşünürün çok yakın zamanda Avrupa Birliği Anayasası''nın Fransa''da oylanması sırasında “evet” için sergilediği çabayı hatırlayın; düşünürün kaç yıldır hakkında onbinlerce sayfa yorum yazılan “Anayasal yurtseverlik” kavramını hatırlayın; düşünürün Avrupa''nın oluşumu için “ulus devlet”in niçin aşılması gerektiği yolundaki kuramsal ısrarını hatırlayın.,..

Ve de tabii, düşünürün, “otorite”nin denetimindeki “kamusal alan”ı devlet iktidarına karşı eleştiriyi esas alan bir “sfer”e dönüştürmek yönündeki düşüncesini hatırlayın...

Ve sonra da söyleyin: Habermas''ın burada ne işi var?

Komutanın “postmodernite” tanımı da problemli. Tamam, bu kavrama ilişkin sıralanan kimi özellikler (çoğulculuk, kimlik politikaları, yerellik, birey vs) yerinde kavramlar. Ancak tarifin “...devleti, iktidarı güçsüzleştirmeye çalışan, her şeye geçici bir gözle bakan, kuralsızlığın kural olduğu bir dünya görüşüdür” tespitiyle biten bölümü? Bunu dinleyen hangi Harbiyeli, savaşılacak düşmanlar arasına “posmodernite”yi de dahil etmez? (Bilinmez, belki bu gidişle konu MGK toplantılarınının gündemine de girer.)

Sonra bir başka düşünürden bir alıntı. Robert Antonio da şöyle dermiş: “Bu tip kimlik politikaları tehlikelidir, kabul edilemez. (...) posmodernitenin düşüncenin bu aşırılıklarında büyük payı vardır.”

Alıntı yapılan düşünürü tanımıyorum doğrusu. Adına bazı sosyoloji dergilerinde rastladım ama açıkçası tek bir satır okumadım kendisinden. Dolayısıyla R. Antonio''yu tanıyan (mutlaka çoktur) üniversiterlerimizden bir ricam var: Bu düşünür gerçekten de “kabul edilemez” şeklinde cümleler sarfeden birisi midir?

Bugün tamamlayacağımı düşünüyordum ama olmadı; bazı gözlemler de yarına kaldı.