"İkinci Parti"den sonuncu partiye

Radikal gazetesi, Murat Bozluolcay''ın yakın dönem siyasi tarih çalışmalarıyla tanınan Cemil Koçak ile gerçekleştirdiği bir söyleşi yayımladı.

Söyleşinin konusu Koçak''ın “İkinci Parti” adını taşıyan ikinci kitabıydı.

1945''den 1950 seçimlerine kadar olan dönemi konu edinen çalışmanın birer yıl arayla bir diziye dönüşeceği söyleniyor.

Koçak, “Bu dönemi tam da bu sırada yayımlamamın güncel bir önemi de olduğu kanısındayım” diyerek şöyle devam ediyor: “Şöyle ki, yeniden çok kapsamlı ve derin bir geçiş dönemi içinde yaşıyoruz.; eski düzen bütünüyle çatırdıyor, artık hiçbir şeyin eskisi gibi olamayacağını hissediyor ve hatta biliyoruz, diğer yandan eski düzenin yerine neyin ve nasıl geleceğini bilmiyoruz; adeta el yordamıyla ilerlemeye devam ediyoruz.”

Dolayısıyla, yaklaşık altmış yıl önceki bir geçiş dönemini daha yakından tanımak-anlamak bugünü analiz etmemize de katkı sağlayacaktır.

Koçak, giriştiği işin “yakın dönem mitolojileriyle hesaplaşmak” olarak anlaşılabileceğini de belirtiyor.

Yani bir bakıma, yakın siyasi tarihimiz söz konusu olduğunda da “mitler”den “akıl”a geçiş sürecini bir biçimde çalıştırmalıyız. Yani bir bakıma, felsefenin doğuşu meselesinde tartışıldığı gibi hiç değilse mitlerin akılsallaştırılması sürecini başlatmalıyız.

Koçak: “Görüldüğü gibi, ne demokrasiye geçişten söz ediyorum, ne de çok partili hayattan… Umarım okuyucu, daha ana başlıktan meramımın epeyce farklı olduğunu anlayacaktır.”

Tarihçinin bu açıklaması yerinde ve yararlı. Çoğu zaman yapıldığı gibi, “çok partili hayat”ın bugün bile sıkça kuvvetli dalgalara maruz kaldığı bir ülkenin altmış yıl önce –nihayet- “ikinci parti” ile tanışmasını “demokrasiye geçiş” ya da “çok partili hayata geçiş” olarak nitelemenin sırası mı şimdi?

Koçak''ın hakkında konuştuğumuz kitabını henüz okumadım. Ancak söyleşiden çıkardığım kadarıyla, Tek Parti CHP''si ile onun bağrından doğan DP''nin karşılaştırılması kitabın temel konusunu oluşturuyor.

Koçak, “Ben basit bir soru soruyorum” deyip devam ediyor: “DP''yi böyle (toprak ağalarının partisi KB.) tanımlayanlar, nasıl oluyor da DP''nin aynı siyasal kadrosunu zamanında içinde barındırmakta sakınca görmeyen CHP''yi Kemalist ve devrimci bir oluşum olarak görebiliyorlar? Yani aynı siyasal kişilikler,CHP''de yer alırken, bu partiyi ilerici yapabiliyorken, bir başkasına geçince nasıl oluyor da, yeni partiyi toprak ağalarının partisi haline getirebiliyorlar?”

Sade ve anlamlı bir soru değil mi?

İsterseniz bu soruyu CHP''den olma DP''nin ortaya çıkışının nasıl olup da “demokrasi inkılâbı” olarak adlandırılabildiği sorusu ile de zenginleştirebilirsiniz?

“Aynı sınıflara dayalı partilere verilen sıfatlar, sadece isimlerine göre değişiyor!”

Murat Bozluolcay''ın söyleşinin başına yerleştirdiği notta söylediği gibi, “Cemil Koçak''a göre DP ve CHP de aynı sınıflara dayanıyor. Birinin ''ilerici ve solcu'' diğerinin ''karşı devrimci'' ilan edilmesi ise sadece tarih yazımının ürettiği mitolojiler.”

Yanlış anlaşılmıyordur umarım; tabii ki ben (de) 50''de DP iktidarı ile açılan dönemin (büyük ölçüde dış faktörlerin eseri olsa da) ülkeyi hiç değilse “iki partili” bir konuma getirdiğini, toplumun önemli bir bölümünün bu büyük açılımdan dolayı daha rahat nefes almaya başladığını unutuyor değilim. Burada söz konusu olan husus, siyasal demokrasi geleneği-kültürü olmayan bir ülkenin-toplumun -bir bakıma mecburen- önlerine çıkan siyasal partileri “2 olması 1 olmasından iyidir” gibi yanlış olmayan bir sevince boğulmuş olarak özellikle “sınıfsal” açıdan sınıflandıramamasıdır.

CHP-DP karşılaştırmasına ilişkin olarak ben de bugüne kadar –kabaca- bu görüşü benimsiyordum. Ve bu doğrultuda -bugün olduğu gibi- ülkedeki hemen bütün partilerin CHP''den doğduğunu, bu soy kütüğünün ilk kez ortaya “İslami” duyarlılığını açıkça hissettiren Erbakan partileriyle bozulduğunu düşünüyordum. Türkiye''nin yakın dönem siyasi tarihi bu “farklı”, o zamanlara kadar “sesi çıkmayan-çıkamayan” siyasi cenahın devreye girmesiyle bambaşka bir hal almadı mı zaten? Sonunda Ak Parti iktidarına dayanan biçimde…

CHP ve onun bağrından kopan DP ve onun bağrında yeşeren diğer sağ partilerin bugüne kadar “rejim” açısından bir “sorun” teşkil etmemiş olmalarını da bu çerçevede değerlendirmemiz gerekmiyor mu? Demek ki bu “sağ” partiler bugün olduğu gibi geniş anlamıyla “kültürel” düzlemde “rejim açısından” sorun çıkarmayan yapıdaydılar. Demek ki ülkedeki “siyasal partiler kültürü” yarım yüzyılı geçen tarihi boyunca aslında aynı “kültürü” paylaştı. Ama ne zaman ki yeni siyasi cenah aynı zamanda “farklı bir kültür”ün taşıyıcısı olarak ortaya çıktı, işte o zaman “oyun bozuldu”. Bu “oyun bozanlar” grubuna –tabii ki- “Kürt” sözcüğünü yüksek sesle telaffuz edenleri de dahil edeceğiz.

O halde bu süreçten şöyle bir sonuç çıkarabiliriz: Türkiye''deki “siyasal partiler yelpazesi” aslında “siyasal” olmaktan çok “kültürel” temelde ayrışmaktadır. Siyasal partilerin taşıyıcısı oldukları “kültürel” boyutun sadece bizimkilerde değil dünyanın bütün partilerinde mevcut olduğunu hatırlatmaya bile gerek yok. Ancak “kültürel”in bu derece öne çıkabildiği bir başka ülke de (demokrasilerden söz ediyoruz) yoktur herhalde.