Şimdi müsait değilim, çünkü "kamusal alan"dayım!

Bir önceki yazımda söz etmiştim; "türban", "laiklik", "kamusal alan" vb konuları açılınca bazı gazetecilerimiz çok "açık gözlü." İçlerinden ne geçiyorsa pat diye dışlarına vuruyorlar. Bu sınıfa giren iki Cumhuriyet''çi yazarı örnek yazılar üzerinde incelemiştik. Bu konuyu kapamadan bir örnek de başka gruptan bir gazeteden vereyim de, hem tipoloji oluşturma çabamız daha iyi anlaşılsın, hem de eleştiride adaletimiz denkleştirici olsun! Mesela Sabah''tan Rauf Tamer. Aklından geçenleri artık genç okurların da daha net görmeye başladığı bu yazar da şöyle diyor: "Sadece Merve Kavakçı./Halbuki sen devletsin. Merve''yi kulağından tutar atarsın... Tartışmayı bitirirsin.../Böyle şey mi olur?/Sabahtan akşama kadar Merve mi konuşulur?/Yapacak çook işimiz var./Ayrıca da acelemiz var." Rauf Tamer''in niçin bu kadar "acelesi var" dersiniz?

Gelelim son günlerin "kamusal alan-özel alan" ayrımı çerçevesinde okurlara yazı yetiştiren "soğuk ideoloji"nin "utangaç" yazarlarına: Geçen gün söz verdiğim gibi, bugün için iki gazeteciden söz edeceğiz. "Ahlak zabıtası, başörtüsü" başlıklı yazısıyla Radikal''den İsmet Berkan ve "Özel alan-kamusal alan ayrımı" başlıklı yazısıyla Sabah''tan Zülfü Livaneli. Önce Berkan: İç siyaset ve "kişilik" analizleriyle tanıdığımız bu yazar bu pek aydınlatıcı yazısına haklı bir tesbitle başlamış: "Ne zaman başörtüsü konusu açılsa, tartışma aynı noktaya gelip dayanıyor. Özel alan-kamusal alan ilişkisi. Bizler hukuki anlamda iki farklı dünyada aynı anda yaşıyoruz. Bunlardan birincisi, ''özel alan''; ikincisi ise ''kamusal alan.'' ''Kamusal alan''da, ''özel alan''da olmayan cinsten bazı kısıtlamalara tâbiyiz. Bu kısıtlamalar yasal kısıtlamalar, ucu cezaya varan kısıtlamalar."

Biraz tekrar olsa da hoş açıklamalardan oluşmuş bir giriş. Gerçekten de bu iki alan "aşağı yukarı insani varoluşun iki cephesine" işaret ediyor. Berkan bu "giriş"i hemen bir örnekle geliştirmeyi deniyor: "Bir örnek: Sokakta cep telefonuyla konuşmak yasak değil. Çünkü o bizim ''özel alan''ımız. Ama aynı cep telefonuyla otomobil kullanırken konuşmaya kalkarsak ''kamusal alan''a giriyoruz, o yasak." (!) İnanın, ben de sizin gibi, ilk okuyuşta Berkan şaka ediyor sandım! Bu "örnek"in "insani varoluşunun iki cephesi" ile filan bir ilgisi yok; bize basbayağı cep telefonundan söz ediyor! Yani, ben de bir örnekle açıklayacak olursam aşağı yukarı şöyle bir şey: Kahramanımız birkaç saatliğine uğradığı bardan çıkmış ve bir üst sokağa park ettiği otomobiline yaklaşmak üzeredir; tam kapıyı açacaktır ki cep telefonu çalar: "Aloo... Geçen akşam söylediklerin üzerine çok düşündüm. Şimdi aynı soruyu ben sana yöneltiyorum: ''Ait mi olmalıyım, özgür mü kalmalıyım?'' söyler misin?"

Kahramanımız bu arada direksiyonun önüne geçmiş ve motoru çalıştırmıştır. Ne cevap vereceğini tam çıkaramadığından, "...bunu yarın akşam konuşuruz..." türünden kısa ve biraz durumu geçiştirmeye yönelik lâflar etmektedir. Telefondaki ses tersine ısrarlıdır: "Ama bu sorumu böyle geçiştirmemelisin; sen değil miydin geçen akşam bu sorunun hayati önemini vurgulayan. Hadi söyle, ''Ait mi olmalıyım, özgür mü kalmalıyım?'' Hadi hemen söyle..." Bu arada kahramanımız park ettiği sokaktan çıkmış ve ana caddenin trafiğine girmek üzeredir. Peş peşe yöneltilen sorulardan bıkmış bir halde şöyle konuşur: "Tamam, bu soru tabii ki çok önemli ve bu soruyu senin bana yöneltmen de harika bir şey! Ama inan ki sana şimdi cevap verecek durumda değilim."

Bu sözler üzerine karşı tarafın tepkisi anlamlı bir sessizlikten ibarettir. Kahramanımızın cevabı bütün bu yanlış anlamalara noktayı koyacak niteliktedir. "Bak sana şimdi cevap verecek durumda değilim, çünkü şu anda özel alandan çıkmış ve kamusal alana girmiş durumdayım!"

İşte böyle bir şey! Eğer "kamusal alan-özel alan" ilişkisi üzerine kurulu bir "stand up" gösteri metni için Woody Allen''dan bir çerçeve çizmesi istenseydi, inanın İsmet Berkan''ın bu örneğinden ötesini o bile hayal edemezdi!

Livaneli''nin yazısından söz etmek için bugün de yer kalmadı. Yarın bu yazı ve Berkan''dan arta kalanlarla devam edelim. "Kamusal alan-özel alan" ayrımı dolayısıyla okurların önüne sürülen ve özünde, her iki alana ilişkin özgürlükler arasına el çabukluğuyla aşılması imkansız duvarlar örmeye çalışan bu ve benzer yazıları bugünlerde daha da dikkatli gözden geçirmeliyiz. Özgürlüklerin "soğuk ideoloji"den hareketle tanımlanamayacağını ve özgürlüğün bölünemeyeceğini unutmamak için.