İzmir"e devam...

Malum olaylardan sonra İzmir üzerine yapılan yorumlar devam ediyor. Tartışılan konuyu biliyoruz: "Özel hayat" söz konusu olduğunda gayet "medeni" bir görünüm sergileyen İzmir, "siyaset" söz konusu olduğunda nasıl "gayri medeni" tavırlar sergileyebiliyor?

Unutmadan söyleyeyim: Söz konusu tartışmayı sürdürmeyi tasarlayanlar için elimizde -artık-yayınlanmış çok iyi bir çalışma var. Bilgi Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Murat Güvenç ve Prof. Hasan Kirmanoğlu, epeyce emek sarf ederek (şahidiyim) üniversitenin yayınevinde "Türkiye Seçim Atlası"nı yayınlamış bulunuyorlar. Türkiye''de bugüne kadar yapılan 16 seçimin sonuçları bu araştırmada alışılmadık bir açıdan "masaya yatırılmış" bulunuyor.

Pek çok soruya cevap veren bir araştırma bu. Ülkedeki bütün seçim bölgeleri gibi Ege ve özel olarak İzmir''in bugüne kadar kullandığı siyasal tercihleri de analiz edilmiş. Atlas''ın önsözü şehir-kent konularına ilişkin değerli çalışmalarıyla tanıdığımız Prof. İlhan Tekeli tarafından kaleme alınmış.

Ancak nedense, Atlas birkaç aydır kitapçı raflarında yer almasına rağmen, bugüne kadar hak ettiği ilgiyi görebilmiş değil. Dileğimiz başta siyasi partiler olmak üzere konuyla ilgili çevrelerin bir an önce Atlas''ı önlerine açıp tartışmaya başlamalarıdır. Çünkü Atlas, Tekeli''nin söylediği gibi, bir kere açıp kapayarak rafa kaldırılabilecek türden değil. Biliyorum, birçoğunuz "Bugüne kadar kim bilir kaç tane seçim sonuçları analizi" okuduk diyorsunuzdur; ama inanın bu başka bir şey.

Yazının buradan sonrası bazı okurlarda hayal kırıklığı yaratabilir. Çünkü tabii olarak bu "Giriş"ten sonra oturup Atlas''ın İzmir''i nasıl değerlendirdiğini aktarmam beklenecektir. Ama ben bu işi yapmayacağım-yapamayacağım çünkü Atlas''a henüz gerektiği kadar nüfuz edebilmiş değilim. Ama söz, en kısa zamanda…

Ben bugün daha mütevazı biçimde, Tekeli''nin genel olarak "kent" özel olarak da İzmir hakkında Ayşegül Sabuktay''a verdiği mülakattan yardım alarak, bu güzel şehrimizin bugüne kadarki "siyasi tercihleri"ni değerlendirmeye çalışmakla yetineceğim.

İlhan Tekeli''nin İzmir''in 80 sonrasındaki ekonomik gelişmeler içinde göreli olarak geri kalmasını açıklarken verdiği bilgiler bu şehrin siyasi tercihlerini de açıklıyor gibi. İzmir, 19. Yüzyıl''ın ikinci yarısında ("yani 1838 sonrasında" diyor Tekeli), yani Batı ile ekonomik entegrasyonun arttığı dönemde, "kaybeden bir bölge değil, genellikle kazanan bir bölge" durumundayken, cumhuriyetin bir ulus-devlet oluşturmak amacıyla uyguladığı "mekansal program" sonrasında eski parlaklığını kaybediyor. İzmir, 16. Yüzyıl''da İstanbul''a göre nüfusu en büyük şehir değilken (bu konumda olan Bursa''dır), 19. Yüzyıl''da Bursa''nın yerine İzmir geçmiş ve İstanbul ile karşılaştırıldığında nüfus oranı 4/5 civarında olan bir şehre dönüşmüştür. Cumhuriyet''le birlikte , "dış pazarlarla bütünleşmiş bir ekonomiden iç pazar bütünlüğü olan bir ekonomiye" doğru bir çizgi benimsemiştir. "Yani gelişmeyi kıyı kentlerinden iç kentlere doğru çekmek gibi bir eğilim var"dır.

Tekeli''nin 80 sonrasına ilişkin değerlendirmesi de şöyle: "Küresel ekonomiye, küresel dünyaya eklemlenmekte İzmir niye geri kaldı? Bu bir devlet politikası sorunu değil; bu yerel kapasitenin kullanılmasıyla ilgili bir sorun. Eğer Denizli eklemlenebiliyorsa İzmir''in de eklemlenmesini bugünkünden daha hızlı gerçekleştirmiş olması gerekir."

Benim bu yazı ile dikkat çekmek istediğim husus İzmir ekonomisinin değişik dönemlerde nasıl bir seyir izlediğini değerlendirmek olmadığından (zaten istesem de altından kalkamayacağım bir iş bu), Tekeli''nin verdiği bu ipuçlarından hareketle meselenin "siyasal tercihler" yönüne dönmek istiyorum.

Bu çerçevede 1950''dan bugüne gerçekleşen seçimlerin İzmir sonuçlarına da yarın göz atalım.