"Siyaset" tek başına "özel hayat"tan çıkmıyor

Son günlerde hakkında çok söz edilen “İzmir” hakkında ben de birkaç söz söylemek isterim.

Epeyce tanıdığımı sanıyorum İzmir''i. Türkiye''ye dönüşümüzde 12 Eylül bizi orada yakalamıştı. Sonrasında da 15 yıla yakın bir İzmirlilik. Bu şehri seçişimizin birinci nedeni, eşimin kendisine öğretim üyeliği için bir üniversite ararken Ege Üniversitesi''nde karar kılmasıydı. Ege Üniversitesi, çünkü 12 Eylül''ün arifesinde tek bir siyasi görüşün mutlak hakim olduğu üniversite burasıydı. Siyasi görüşler arası kavganın burada da mutlak olarak yokluğundan söz edilemezdi. Ama hiç değilse “sol cenah” içinde yaşanan bir kavga idi bu.

Sonrasında İzmir''e hem alıştık, hem alışamadık. Bir İstanbul değildi şüphesiz. Birçok açıdan bir “taşra” da değildi. İklimi itibariyle kışları hoştu doğrusu. Yazları ise -henüz klima denilen alet de yaygınlaşmadığı için- özellikle bazı günler cehennem sıcağını hissediyordunuz.

Bir İstanbul değildi, çünkü bu büyük şehrin kozmopolit havasından eser yoktu. Öte yandan “taşra” da değildi, çünkü bu adla anılan “derin Türkiye”nin kuralcılığı-ahlakçılığı yoktu.

İzmir, aynı zamanda, “tarihi”ile bütün ilişkisini kesmiş bir şehirdi. Tamam belki haklı olarak “Türkiye''de hangi şehir tarihi ile ilişkisini kesmemiş ki?” diyecekseniz. Haklısınız, bu tespit yanlış değil. Ama İzmir bu söz konusu “kopuş”u soyut ve somut planda son derece başarılı (!) olarak gerçekleştiren -vardır benzerleri mutlaka- ender örneklerden birisiydi.

“Somut” olarak başarılıydı, çünkü şehircilik açısından bir körfez şehre ancak bu derece hoyrat davranılmış olabilirdi. Sen tut -vazgeçtik biliminden- düz aklı bile isyan ettirecek biçimde, şehrin açıldığı körfezin kıyılarını bir sur misali yüksek katlı apartmanlarla çevir. Ayrıca, “Bir zamanlar…” diyerek hatırlanan körfezin, bu kadar az sayıda manifaktür-sanayi tesisinin atıklarıyla kirletilip yanına yaklaşılamayacak bir “çukur”a dönüştürebilmek de eşine az rastlanır bir büyük başarıydı doğrusu…

“Soyut” olarak başarılıydı çünkü -artık sayıları hızla çoğalan yayınlar yoluyla daha etraflıca bildiğimiz gibi- ancak eski ahalisi ile karakterini bulmuş -yani “şehir olabilmiş”- bu şehrin yeni insanlarının büyük ekseriyeti sanki ezelden beridir böyle yaşadıkları hissine sahiptiler. “İzmir''in tarihi” mi dediniz? Evet evet, Hasan Tahsin ve eskilerden de Çaka Bey…

İzmir''de geçirdiğimiz 15 yıl içinde, söylediğim gibi, çok sıkıldığımız zamanlar da oldu, “İyi ki bu şehirde yaşıyoruz” dediğimiz günler de… Okuyup-yazmak için olduğu gibi dost ve arkadaşlarla oturup laflamak için de uygun bir şehirdi tabii ki. Yani özellikle “özel hayat” için arananlar açısından uygun bir şehir…

Evet gelelim “özel hayat”a ve tek başına bu alandan neler çıkamayacağına.

Birkaç gün önce Çanakkale-Bayramiç''de yaşanan olaylar hakkında bir televizyon kanalında bilgi verilirken, ilçenin belediye başkan yardımcısı şu yorumu yapıyordu:

“Bayramiç son derece modern bir yerleşim yeridir. Gece geç saatlerde bile kadınlar tek başlarına parklara gidebilir ve hiç rahatsız edilmezler…”

Başkan yardımcısı bu “modern Bayramiç” tasvirini yaparken gazeteci şu soruyu yöneltti: “Açılım adı verilen proje-sürece buralarda nasıl yaklaşılıyor?”

Cevap epeyce şeyi açıklayan türdendi. Bayramiçliler “Açılım”dan hiç hoşlanmamışlardı, böyle bir işe kesinlikle karşıydılar, hükümet çok tavizkâr davranıyordu..

Bayramiç''e ilişkin bu hikayeyi aktarmamın nedeni, tahmin ettiğiniz gibi, yapılan tasvirin İzmir için de geçerli olduğunu düşünmem.

Yani, “özel hayat” söz konusu olduğunda “medeni” bir hayat tarzı tercihi, ama “kamusal hayat”, ya da “siyaset” söz konusu olduğunda ise “gayri medeni” bir tepki.

Yanlış anlaşılmasın, Bayramiç ya da İzmir söz konusu olduğunda “özel hayat”a ilişkin dile getirilen bu niteliklerle ne kadar övünülse azdır… Burada sorun, bu güzel ve özel niteliklerin niçin, sıra “siyaset”e gelince yerlerini bambaşka türden tepkilere bırakabildiğidir.

Bunları söylerken, “özel hayat”a ilişkin sıkı bir kuralcılığın-ahlakçılığın hüküm sürdüğü yerlerde karşılaşılabilen “siyasi olgunluk”un tek başına yeterli olabileceğini kastetmiyorum tabii ki. Gönül tabii ki, toplumun bu iki alana ilişkin tavrının-tutumunun beraberce “açılımı”nı istiyor. Asıl amacımız bu olmamalı mı zaten?

İzmir söz konusu olduğunda bu iki alana (“özel alan” ve “kamusal alan”) ilişkin tutumların paralellik sergilediği yönünde görüşler de duyuyoruz. Bu çerçevede İzmir''in nasıl DP''den (hatta Serbest Fırka''dan) başlayarak “siyaset” alanında da akılcı bir çizgi izlediği de söyleniyor.

Acaba bu tez ne kadar doğru. Bu da bir başka yazının konusu olsun.

Ama bugün için şu kuralı bir kez daha tekrarlayalım: “Siyaset”, tek başına “özel hayat”tan hareketle oluşturulabilecek bir alan değildir.