"Soğuk ideoloji"nin "utangaç" aydınları

Bırakın Başbakan''ın ve Cumhurbaşkanı''nın açıklamalarını, Türkiye''de "laiklik" konusunda, "sağ liberal" olmak iddiasını arada bir hatırlayan bir partinin görüşü bile endişe vericidir. Hürriyet''ten Ertuğrul Özkök''ü "İngiliz tarzı sıcak bir çalışma mekânı haline getirilmiş" çalışma odasında (kütüphanede bir Mesnevi Şerhi de dikkat çekmektedir) kabul eden Mesut Yılmaz, Merve Kavakçı olayından hareketle "teorik yorum"unu şöyle açıklıyor: "Burada kişisel bir hakkın bir kuruma taşınması sorunu var. Devletin laiklik ilkesi, kişisel hakkın önüne geçer. O nedenle Ecevit''in o akşam kürsüden söyledikleri doğrudur. Ben bu Meclis''ten farklı karar çıkacağını sanmıyorum." Evet durum bu derece vahimdir: "Devletin laiklik ilkesi, kişisel hakkın önüne geçer." (!) "İngiliz tarzı" ve "Mesnevi Şerhi" sadece bir dekor; bundan daha açık nasıl söylenir. Zaga''nın kahramanının sözleriyle "Daha ne istiyonuz?.."

Türkiye''nin siyasileri ve aydınlarının çok iyi becerdikleri bir iş var: Dünyada, özellikle de hak ve özgürlükler bahsiyle ilgili olarak geliştirilmiş ne kadar işe yarar kavram varsa, onları alıp memleketin haline uyarlamak! En az on yıldır bu işleme tâbi olan iki kavramı örnek olarak verirsem sanırım derdimi daha iyi anlatabilirim: "Sivil toplum" ve "katılımcı demokrasi" kavramları. Eloğlunun üretip geliştirerek hak ve özgürlükler çerçevesinde anlamlı bir işlevsellik kazandırdığı bu kavramların memleketimizde içine düştüğü hali hangimiz gülümsemeden hatırlayabiliriz? Ben kendi payıma, üstelik hakkında epeyce sayfa karalamış birisi olarak, artık bu kavramları kullanmaktan kaçınır duruma geldim. Yanlış anlaşılabilirim korkusuyla! Yavuz hırsızın evsahibini bastırması misali, pek çoğu gibi bu kavramlar da elimizden alınmış, daha doğrusu çalınmıştır.

Özellikle "türban" olayından sonra, bu kez iki yeni kavramla karşı karşıyayız; "Kamusal alan" ve "özel alan" kavramları. Bildiğiniz gibi, bu iki kavram her ne kadar modernite ile çok belirleyici bir rol üstlenmişse de, en az ikibin yıllık bir tarihe sahiptir. İlk kez, dünyada "siyaset"i ve ondan ayrılamaz bir biçimde "felsefe"yi kuran Eski Yunan dünyasında adı geçen bu iki kavram, haklarında türlü çeşit yorum yapıldıktan sonra Batı için bugün yine çok değerlidir. "Değerlidir", çünkü bu iki alanın yeniden tanımlanmasıyla belki de Batı''nın "çokkültürlü" hale gelen toplumsal yapısı ve bunun siyasi uzantılarının ortaya çıkardığı sorunlar nihayet aşılabilecektir. Yani karşımızda hak ve özgürlükler sorununa hizmet etmesi beklenen bir tartışmanın iki kavramı bulunmaktadır. Yoksa bizde olduğu gibi, bu iki kavram "hikmet-i hükümet"in emrine sunulan iki hizmetçiden ibaret değildir.

Kamuoyu öyle bir "kavramsal yıldırma" harekatıyla karşı karşıyadır ki, ne zaman "türban" dolayısıyla özgürlükler sorunundan söz açılsa, "kamusal alan-özel alan ayrımı"nın sözcülerini susturmak mümkün olmamaktadır; ve neredeyse, milletin bu "yıldırma" karşısında teslim olmasına da az kalmıştır. Aynen, Özal döneminde "ekonomi" sözcüğünün herkesi kolları arasına alması, herkesin lâfını ağzına tıkması gibi! "Kamusal alan-özel alan ayrımı" merkezli bu "yıldırma" harekatı tabii ki başta medya marifetiyle gerçekleşmektedir. Ansiklopediler karıştırılmakta, rüyaya yatılıp yorumlar yapılmakta, sözcüklerin yabancı dillerdeki karşılıkları sözlüklerden çıkarılarak okurlara "Ne yazık ki dünya böyleymiş" dedirtilmek istenmektedir.

Önümde, "kamusal alan-özel alan ayrımı"dan hareketle okurlarına dünyanın "zor" olduğunu açıklamaya çalışan iki yazı var. İsmet Berkan ve Zülfü Livaneli''nin sırasıyla "Ahlak zabıtası, başörtüsü" ve "Özel alan-kamusal alan ayrımı" başlıklı yazıları. Sizlere kaç yazıdır bu metinlere göz atacağımızı haber veriyorum; ama ne yazık ki, "arkası yarın"a dönen köşemizde bu iki yazıya ayracak yer yine kalmadı! Bugün -biraz da asıl konumuza "giriş" olur düşüncesiyle- küçük bir hikaye anlatarak yazıyı bitireceğim:

Liberation gazetesi Türk kökenli Alman Yeşiller milletvekili Cem Özdemir''e bir tam sayfa ayırmış. Gazetenin aktardığına göre, Cem Özdemir bir canlı televizyon programında bir kadın seyircinin şu sorusuyla karşılaşmış: "Eğer İslam''ın ritüellerine uyarak sünnet olduysa, kendisinin Meclis''te (Bundestag) yeri olmadığını düşünüyorum!" Özdemir''in cevabı çok (ama çok) hoş: "Sünnet derisinin Bundestag''a girmek için gerekli özelliklerden biri olduğunu bilmiyordum."

Çok yaşa Cem!