"Uranyum takası" yeterli görülecek mi?

Ülke gündemini esir almış bulunan Baykal''n kaset hikayesinin üzerine bir de şampiyonluk maçı eklenince “uranyum takası”na ilgi sınırlı kaldı.

Ama dün baktım, görebildiğim kadarıyla, söz konusu “takas” sadece Türkiye''de değil, dünyada da büyük bir gelişme olarak algılanmadı sanki…

Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu''nun aylar önce ortaya attığı “takas” konusu, İran''ın önerilen plana sıcak bakmaması sonucu epeyce küllenmişti. Bu tartışmalar sırasında T.C. Hükümeti''nin İran''ın elinde bulunan az zenginleştirilmiş uranyumu kendi topraklarında -bir nevi “yediemin” olarak- muhafaza etmek için çok gayret sarf ettiğini de hatırlıyoruz. Türkiye gerçekten bu yolda epeyce ter dökmüş ama sonuç alamamıştı. O günlerde Türkiye''nin bu girişimin sonuçsuz kalacağını düşünenler arasında ben de vardım doğrusu. “İran krizi”, Birleşmiş Millet Güvenlik Konseyi''nin 4 üyesinin yanına Almanya''nın da katılmasıyla “4+1”ler olarak anılan ülkelerin birinci dereceden ilgi alanına giren bir sorun olduğundan, bu “oyun”da Türkiye''nin “araya girmesi”ne gerek “4+1”lerin gerekse İran''ın taraftar olmayacağı yorumunu ben de paylaşıyordum.

Ama dün İran''dan haber ajanslarına düşen haber, Türkiye''nin bölgedeki rolüne ilişkin çok da “kötümser” olmamamız gerektiğini söylüyor. Brezilya Devlet Başkanı Lula ve T.C. Başbakanı Erdoğan, dışişleri bakanlarını yanlarına alarak İran''ı “takas”a razı ettiler. Yani bir bakıma, tek başına araya girerek istediğine ulaşamayan Türkiye, Lula''yı devreye sokarak meseleyi çözdü.

Lula''nın “dünyanın öbür ucundan” kalkıp gelerek “takas”ın sağlanması için önce Rusya''ya sonra İran''a ayak basması dünyada sıkça rastladığımız türden bir diplomasi olmadığı muhakkak. Lula''nın bu girişim ve seyahat öncesinde başta Hillary Clunton olmak üzere Batılı birçok yetkili tarafından uyarıldığını da biliyoruz. Rusya ve Fransa, Lula''nın girişimini destekler görünse de, Fransa Dışişleri Bakanı Kouchner. Lula''yı Tahran''ın kendisini aldatmasına karşı uyarmış. Hatırlıyorsunuzdur muhakkak; Başbakanın ABD ziyaretinde bu yolda Lula ile temas sağlanmış, hatta Dışişleri Bakanı Davutoğlu özel olarak bu konuda işbirliğinin sağlanması için Brezilya''ya kadar gitmişti.

Türkiye gibi Brezilya da Güvenlik Konseyi''nin iki yıl için seçilen üyeleri arasında. Ve belli ki bu ülke de uluslararası politikada kendisini göstermek istiyor. Brezilya Anayasası''nın ülkenin nükleer silah sahibi olmasını yasakladığını da not edelim. (Görüyorsunuz, eloğlunda ne anayasalar var!) Buna mukabil Brezilya da “sivil nükleer” konusunda bir programa sahip bir ülke.

Brezilya''daki muhalefetin Lula''nın bu girişiminden memnun olmadığı da söyleniyor. Muhalefet Lula''yı bu girişiminden dolayı her ne pahasına olursa olsun Washington''dan uzaklaşmak için Tahran''a yakınlaşmakla suçluyormuş. Lula''nın İran''daki insan hakları ihlallerine kayıtsız kaldığı da söyleniyormuş. Brezilya''dan İran''a ihracat ise yolundaymış.

Dışişleri Bakanı hakkında üst üste iki eleştirel yazı (bakanın ortaya attığı “adil hafıza” kavramını merkeze alarak) yayımlamış birisi olarak dün Tahran''da üç devletin “takas”a ilişkin imza atması sürecinde oynadığı büyük rolden dolayı Davutoğlu''nu -ben de- kutlamak istiyorum.

Tahran''da imzalanan metin başta “4+1”ler olmak üzere dünyaya şunu öneriyor. İran''ın elinde bulunan az zenginleştirilmiş (%3.5) 1 200 kg uranyum Türkiye''de koruma altına alınacak. (Bu bilgiyi verirken “yediemin”lik görevini üstlenen kuruma “Aman dikkat!” demeyi de unutmayalım.) İran bu 1200 kilo az zenginleştirilmiş uranyum karşılığında nükleer araştırma reaktöründe kullanmak üzere 120 kg %20 zenginleştirilmiş uranyuma sahip olacak.

Ancak dün haber ajanslarına İran Dışişleri Bakanı''nın ülkesinin uranyumu %20 zenginleştirmeye devam edeceği yolunda bir haber de düşmüş bulunuyor. Yanlış bir bilgi olsa gerek; yoksa daha “dün bir bugün iki” demeden!..

Peki Tahran''da üç devletin imzaladığı bu “uranyum takası”, İran''a ciddi yaptırımların uygulanmasından vazgeçilmesi yönünde malum devletleri tatmin edecek mi? Dün akşam saatleri itibariyle ben bu çerçevede sadece, Fransa Dışişleri Bakanı''nın meseleye Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu''nun (UAEK) cevap vereceğini; Berlin''in bu mutabakatın Tahran ve UAEK arasındaki bir uzlaşmanın yerini alamayacağı; Viyana''da UAEK''ya yakın bazı diplomatların da pek de umut taşımayan açıklamaları ile karşılaştım. Görebildiğim kadarıyla ABD''den şimdilik bir ses yok idi.

Çok önemli, bölge ve dünya barışının söz konusu olduğu çok önemli bir gelişmeden söz ettiğimiz hatırlatmama gerek yok herhalde. Bakalım Türkiye-Brezilya-İran üçlüsünün bu girişimi beraberinde olumlu gelişmeler getirecek mi? “Baykal meselesi” ve şampiyonluk maçının ateşi düşünce bu ciddi konuyu da konuşmaya sıra gelecek mutlaka.