Bankacılık ve dönem kârları

Bir süredir yazılarımda Türkiye’deki bankacılık sisteminin işleyişindeki politika tercihlerinin ekonominin genel dengelerine etkisini farklı başlıklar altında anlatmaya çalışıyorum. Bugün de Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verilerinden faydalanarak hazırladığım bir grafik üzerinden Türkiye’de faaliyet gösteren bankaların dönem karlarını inceleyeceğiz.

Aşağıdaki grafik Türkiye’de faaliyet gösteren kamu bankaları, yerli özel bankalar ve yabancı bankaların ayrı ayrı dönem karlarını göstermektedir. Açık renkli sütunlar 2016 yılı Aralık ayı itibariyle dönem karlarını, koyu renkli sütunlar ise 2017 Aralık ayı itibariyle dönem karlarını belirtmektedir. Kırmızı çizgi ise her bir grubun bir önceki döneme göre karlılıklarının artışını yüzdesel olarak ifade etmektedir.

BDDK verilerine göre, kamu bankalarımız 2016 yıl sonunda 13,50 milyar TL olan dönem karlarını 2017 yılı sonunda 18,17 milyar TL’ye çıkarmış. Bu kabaca kamu bankalarının bir yılda karlarını yüzde 34,6 artırdığı anlamına gelir.

Yine aynı dönemde yerli özel bankalarımızın karları 14,17 milyar TL’den 17,38 milyar TL’ye çıkarak karlarındaki artış oranları yüzde 22,7 olurken yabancı bankaların karları 9,85 milyar TL’den 13,57 milyar TL’ye artış göstermiştir. Yabancı bankaların dönem karı artış oranı da yüzde 37,8 olmuştur.

Sanırım yukarıdaki dönem kar artış oranlarının yasal faaliyet gösteren ve regüle edilen başka hiçbir sektörde olmadığını ve olamayacağını söylemeye gerek yok. Daha önceki yazılarımda bankaların kamusal görevi yerine getiren kurumlar olarak içinde faaliyet gösterdikleri ekonominin gerçeklerine göre politikalar geliştirmesi gerektiğini ifade etmiştim. Kamunun “mevduat toplama ve kredi verme imtiyazı” verdiği bu kurumların ulaştığı karlar ve bu karların bir önceki döneme göre artışı aslında bir süredir devam eden “faiz ve enflasyon” tartışmaları açısından da büyük önem taşıyor. Zira bankaların bu karlara ulaşmak için izledikleri politikaların, kendilerinden kredi kullanan kişi ve/veya firmaların finansman maliyetini artırdığını sanırım hiç kimse inkar edemez. Bu köşeyi takip edenler daha önce, yükselen finansman maliyetlerinin üretici fiyatları endeksini nasıl yukarı yönlü tetiklediğini izah ettiğimi hatırlayacaktır. Devam edelim.

Aynı dönemde bankaların faiz dışı gelirleri de 47 milyar TL’den 56 milyar TL’ye artış gösterirken, toplam sektör karlılığı da 38 milyar TL’den 49 milyar TL’ye çıkmış. Yani bankacılık sektörünün karları bir önceki döneme göre yüzde 28,9 artmış. İnsanın banka kurası geliyor(!).

Bankacılık sektörünün 2017 yılı dönem karı 49 milyar TL. Aynı dönemde kamu bankalarımızın toplam karı 18,17 milyar TL. Yani tüm sektörün ulaştığı karın yüzde 37’sini bizim kamu bankalarımız elde etmiş. İlk bakışta; bir dönem görev zararları ile gündeme gelen kamu bankalarımızın bugün ulaştığı kar rakamları olumlu bir tablo ifade ediyor olabilir. Ancak kamu bankalarımızın sektördeki diğer bankalar ile girdiği mevduat yarışının mevduat faizlerini artırdığı bir gerçek. Dahası artan mevduat faizleri kabaca mevduat faizlerinin üzerine “net faiz farkı” ilave edilerek belirlenen kredi faizlerini de artırıyor. Bu karlara ulaşmak için sektörün izlediği “yüksek faiz, kısa vade ve yüksek teminat” politikasının da piyasalardaki yansıması ise hiç olumlu değil.

Oysa hizmet verdiklerini kesimin büyüklüğü, ulaştıkları mevduat miktarı ve sahip oldukları kamusal güç itibariyle kamu bankalarının izleyeceği politikaların hem kredi faizlerini düşürecek hem de vadeleri uzatacak imkana sahip olduğunu biliyoruz. O halde Türkiye’nin dönem dönem yoğunluğu değişen açık bir finansal saldırı altında olduğu bu dönemde kamu bankalarımızın daha piyasa odaklı bir faaliyet planı ile sektörün belirleyici aktörleri olması gerektiğini bir kez daha hatırlatalım.