IMF ile görüşmek…

Son günlerin en önemli tartışma konularından birisi muhalefet partilerinin bazı temsilcilerinin 4. Madde kapsamında Türkiye’de bulunan IMF temsilcileri ile yaptığı görüşmeydi. Bu konuya değineceğim ancak kısaca IMF’yi ve 4. Madde’yi hatırlayalım.

IMF 1944 yılında kuruldu. Görünen amaçlarından birisi ülkelerin birbirleri ile olan ticaretinin sekteye uğramasını engellemek için ithalat kısıntısı yapmamasını sağlamaktır. Böylelikle dünya ticaretinin sürdürülebilir bir şekilde büyümesi hedeflenir. Buna ilave olarak ülkelerin ödemeler dengesinde sorun yaşamamasına yardımcı olunur. Bu da ülkelerin birbirlerine olan borçlarının ödenmesinin devamlılığın sağlanması amacıyladır. İlk bakışta kimsenin itiraz etmeyeceği bu amaçlar iş uygulamaya gelince zamanla IMF’nin neden uzak durulması gereken bir yapı olduğunu daha iyi gözler önüne serer.

Elbette bunda ABD’nin IMF’deki rolü büyük yer tutuyor. Zira IMF’de alınacak kritik kararlar için toplam oyun yüzde 85’ine ihtiyaç var ve ABD’nin tek başına oy oranı yüzde 17. Yani ABD istemeden hiçbir kritik karar çıkmıyor. Dolayısıyla bir şekilde ödemeler dengesi sorunu yaşayan bir ülkenin IMF üyesi bile olsa ABD ile iyi geçinmeden ya da ABD’nin siyasi çıkarlarına katkı sağlamadan IMF’den borçlanması mümkün görünmüyor.

IMF heyetinin Türkiye’ye yaptığı son ziyaret IMF’nin kuruluş anlaşmasının 4. Maddesi kapsamında yapılan rutin bir işlemdi. Ancak bu rutin işlem, IMF heyetinin rutinin dışına çıkarak program dışı bazı görüşmeler yapması ile oldukça fazla tartışmalı hale geldi. Ekonomi yönetimlerine yol gösterici olmak ve uluslararası finansal sistem üzerindeki gözetim görevini yerine getirmek amacıyla genellikle yılda bir kere üye ülkelerin her birinin ekonomisini ayrıntılı bir şekilde gözden geçirmek üzere; IMF heyetinin kuruluş anlaşmasının 4. Maddesi kapsamında bir ziyaret yapması doğal bir durum. Bu doğal görüşmeler kapsamında siyasi partilerin temsilcileri, akademisyenler, düşünce kuruluşları ve özel sektör temsilcileriyle görüşmesine de bir itiraz olamaz. Ancak itiraz edilmesi gereken konu, resmi olan bir ziyaret kapsamında resmi olmayan kayıt dışı görüşmelerin yapılması. Zaten eleştirilen konu da görüşme yapılması değil, görüşmenin yapılış şekli.

Benim dikkatimi çeken bir diğer konu da muhalefet partileri adına bu görüşmelere katılan isimlerin tecrübeleri ile görüşmenin şeklinin uyuşmaması. Zira hem Sayın Durmuş Yılmaz hem de Sayın Faik Öztrak’ın geçmişte yaptıkları görevler itibariyle IMF ile yapılacak bir görüşmenin usul ve esaslarını bilmiyor olmaları düşünülemez. Hazine temsilcisi olmadan yapılacak bir görüşmenin tartışma oluşturacağını pek çok kişiden daha iyi biliyor olmalılar. Hali hazırda her iki ismin de ekonomi ile ilgili görüşleri ve eleştirileri ortada. Zaman zaman bu eleştirilerini de en yüksek tonda açıklıyorlar. Bu bakımdan IMF heyeti ile görüşmelerinin içeriğini de üç aşağı beş yukarı ön görmek mümkün. Elbette işin siyasi boyutu siyaset bilimcilerin alanına giriyor. Ancak söz konusu siyasilerin bu kadar ciddi bir ekonomi bürokrasisi tecrübesi ile bu tarz bir görüşmeyi ve görüşme yerini neden kabul ettikleri konusu ise izaha muhtaç.

IMF’ten en ciddi zarar gören ülkelerin başında Arjantin geliyor. Hatta bir dönem IMF adına Arjantin’de görev yapan Michael Mussa vicdanının sesini dinleyerek itiraf niteliğinde bir kitap yazdı. Kitabın adı “Zaferden Trajediye IMF ve Arjantin”. Mussa kitabında kendi ifadeleri ile 2001 yılında IMF politikalarının Arjantin’i nasıl karaya oturttuğunu anlatıyor. Arjantin’in IMF hikayesi ise 2001’de bitmedi. Geçtiğimiz yılda da IMF’in önce örtülü sonrasında ise açık desteği ile iktidarın el değiştirdiği bir döneme şahitlik ettik. Bu bakımdan IMF ile görüşmenin sadece iktidar için değil muhalefet için de algısal olarak ciddi tartışmalara yol açabileceğini gözardı etmemek gerekir.