Küresel borç miktarı korkutuyor

Uzunca bir süreden bu yana takip ettiğim ancak genellikle gözden kaçtığını düşündüğüm önemli bir konu var; küresel borçlar. Biz Amerikan Merkez Bankası FED’in kararları, ABD ile Çin arasındaki ticaret savaşları, Trump’ın tweetleri, Avrupa Birliği’nin geleceği, Brexit (İngiltere’nin AB’den çıkışı) ve bölgesel risklere odaklanmışken küresel borcun geldiği şok edici seviyeler çok daha büyük bir soruna işaret ediyor.

Geçtiğimiz Eylül ayı verilerine göre toplam küresel borç miktarı 250 trilyon Dolar seviyesine gelmiş durumda. Öte yandan bu borcun da her geçen gün artmaya devam ettiğini bir kenara not edelim. Açıkçası bu borcun miktarına ve 2019 ile 2020 yılı için küresel ekonomide beklenen gelişmelere bakarsak bu borcun küresel ekonomi için çok büyük bir risk oluşturduğunu ifade etmek gerekiyor.

Küresel borcun korkutucu artışına bakarsak birçok ülkenin önümüzdeki dönemde borçları yüzünden ciddi sorunlar yaşayacağını öngörebiliriz. IMF’nin de bu durumdan hoşnut olmadığını biliyoruz. IMF geçtiğimiz aylarda yayınladığı raporda özellikle finansman koşulları sıkılaştığında yüksek düzeyde devlet borçlarının yeniden finansmanının çok zor hale geleceğini belirtmişti. Ayrıca bu borçların ekonomilerin durgunluk dönemlerinde harcamaları artırma kabiliyetini engellemesi de diğer önemli bir risk olarak karşımıza çıkıyor. IMF, pek çok hükümetin borç/GSYİH oranındaki artıştan duyduğu rahatsızlığı sıklıkla dile getiriyor.

IMF verilerine göre gelişmiş ülkelerin üçte birinden fazlasının borç/GSYİH (Gayri Safi Yurtiçi Hasıla) oranı yüzde 85’in üzerine çıkmış durumda. Bu sayı 2000 yılındaki ülke sayısının 3 katından daha fazla.

Gelişmekte olan ülkelerde de benzer bir durum var. IMF verilerine göre gelişmekte olan ülkeler ve orta gelir düzeyine sahip ülkelerde borcun GSYİH’ya oranı yüzde 70’in üzerine çıkmış durumda.

Öte yandan finansal olmayan kesimin borçları 2008’de 46 trilyon Dolar iken 2018’de 74 trilyon Dolar’a yükselmiş. Hükümetlerin borçları da 2008 Krizi’nden bu yana neredeyse ikiye katlamış ve 37 trilyon Dolar’dan 67 trilyon Dolar’a çıkmış.

Gelinen bu seviyelerin önemli bir kısmı neo-liberal sistemin karşılıksız para üretme gücü ve hızından kaynaklanıyor. Bu bakımdan dönemsel olarak düzelmeler olsa bile eninde sonunda sistem kendi krizini kendisi üretme gücünü içinde barındırdığı için durumun giderek daha kötü bir hal aldığı gerçeğini kabullenmek zorundayız.

Ben IMF ve IMF politikalarına mesafeli yaklaşma taraftarıyım. Bunun için elimize yeterine kanıt olduğunu düşünüyorum. Mesela 2001 Türkiye ve Arjantin krizlerinden önceki IMF politikalarına bakmak bile yeterli olacaktır. Tüm bunlara rağmen biz IMF’in her şeyi düzgün yaptığı varsayımı altında hareket etsek bile cevaplanması gereken çok önemli bir soru var. Kuruluş aşamasında belirtilen 6 temel amacından birisi “Dış ödeme güçlükleri ile karşılaşan üye ülkelere gerekli kaynak yardımında bulunulması” olan IMF’in acaba büyük bir küresel borç krizi neticesinde üye ülkelerin ödeme sorunlarını çözme kabiliyeti ve/veya kapasitesi var mı?