Eğitimde yeni bir model gereği

Yeni bir ders yılına başladığımız şu günlerde uygulayageldiğimiz eğitim ve öğretim modeli üzerinde yeniden düşünmek mecburiyetindeyiz. İlkokuldan üniversite son sınıfına kadar öğretim sistemimiz hocanın anlatması ve öğrencinin de anlatılanı öğrenmesi esasına dayanıyor. Bu sistemde kütüphane, farklı kaynaklar, değişik çözümler değil, hoca ve kabul edilen ders kitabı önem kazanıyor. Öğrenci anlatılanı, ders kitabında mevcut olanı öğrendiğinde başarılı kabul ediliyor.

Böyle bir model kütüphane imkanlarınının, farklı kaynaklara ulaşmanın sınırlı olduğu dönemlerde uygun olabilirdi. Ama acaba bizim için artık yeterli mi? Bu model öğrenci için öğrenmeyi yeteri kadar cazip kılıyor mu? Çalışmaya, kendini geliştirmeye teşvik ediyor mu? Keza bu model hür düşünen, özgün fikirler, değişik alternatifler üreten insan yetiştirmede elverişli mi? Yoksa sınıfı geçecek kadar çalışmayı, hocalarının söylediği dışında bir gerçek aramamayı mı telkin ediyor?

İnsanımızın az kitap okumasından dertleniyoruz ama, ilkokuldan üniversite son sınıfa kadar her alanda sadece bir kitap okuma üzere şartlanan insanımızdan farklı kitaplar okuma alışkanlığı beklemenin doğru olmayacağını düşünmüyoruz. Öğrencilerin yeteri kadar çalışmadığından şikayet edip duruyoruz ancak, çalışmayı onlar için biraz daha çekici kılmanın yollarını aramıyoruz. Gençlerin iki satır dilekçe yazmaktan aciz olduklarını söylüyoruz. Bütün eğitim ve öğretim hayatı çoktan seçmeliye göre şekillenmiş bir öğrenci, kuş diliyle meramını anlatsa seza değil mi?

Bu sistemin bugüne kadar değişmemiş olması herkesin bir anlamda bundan memnun olduğunu gösteriyor. Hocalar için bu kolay bir sistem. Zamanında edindiği bilgileri seneler boyu hiç yenilemeden, değiştirmeden anlatma imkanı getiriyor, hele hocanın alanı böyle bir fikri tembelliğe müsait bir alansa... Ben üniversitede bile seneler önce hazırladığı ders notunu öğrenciye yazdıran, evet sadece yazdıran hocalar tanırım. Bunun hocaya sağladığı rahatlığı düşünebiliyor musunuz? Tam tersine öğrencinin aktif olarak derse katılımı, ciddi ödevler hazırlaması hem o ödevlerin kontrolü gibi bir yük getirir hocaya, hem de derse daha iyi hazırlanması mecburiyetini. Zira derse aktif katılımla, ödevlerle iyi hazırlanan bir öğrencinin zaman zaman hocasını müşkil mevkide bırakması ihtimal dahilindedir.

Fakat zannediyorum asıl bu sistem Türkiye''yi yönetenlerin işine gelmektedir. Hocanın takrir usulü, bir kitaba bağlı olma öğrencilerin "zararlı" fikir ve bilgilerle karşılaşma tehlikesini önler. Sonra bu sistemde öğrencilerin kendilerine güven duygusu da gelişmez. Bırakınız hocalarına karşı fikir yürütmeyi, çoğu kere soru sormaya bile çekinirler. Bu "aykırı fikirler"in neşv ü nema bulmasını da engeller. Üniversitedeki üstadlarına karşı düşüncelerini ifade edemeyen, gerektiğinde kuvvetle savunamayan bir öğrencinin hayata atılıncı tam ve kompleksiz bir fikir hürriyetini kullanabilmesi mümkün mü?

Hasılı bu model kimi zaman hocaların kimi zaman da yöneticilerin işine geliyor. Ama bu sistemin bilgiye ulaşım imkanlarının inanılmaz ölçüde geliştiği günümüzde gençlere ve onların geleceğine bir fayda sağladığı söylenemez. Eğitimde reform yerine her sene bir model deneyenler asıl bu demode model ve anlayışı değiştirmelidirler.