Ekonomik krizden de önemlisi

IMF ve arkasındaki güç ABD''nin zorlamasıyla, çıkarılması talep edilen 15 yasanın tam istenen sürede olmasa bile eninde sonunda çıkarılacağı anlaşılıyor. Zaten önemli bir kısmı çıkmış durumda. Burada söz konusu yasaların getirdiği mali ve iktisadi düzenlemelerin getiri ve götürülerini maliyecilere ve iktisatçılara bırakarak bu yasaların kabul ediliş biçimi üzerinde durmak istiyorum. Çünkü bu kabul ediliş biçimi bana göre en az yasaların içerikleri kadar, belki ondan da önemli.

Bu yasalar eğer çıkarılması gerekli yasalar idiyse, Türkiye''nin adeta en pahalı KİT''i konumuna gelen Parlamento şimdiye kadar bunları neden çıkarmadı? Yok çıkarılması gerekmiyor idiyse ve esasen bu sebeple şimdiye kadar çıkarılmadıysa neden şimdi süratle çıkarılmaya başlandı? Bu sorunun cevabı zannediyorum bizim modernleşme sürecinde edindiğimiz yapıda ve alışkanlıkta gizli.

Bilindiği gibi bizde modernleşme sürecini başlatan en önemli gelişme, yani Tanzimat fermanı ve bunu takip eden reformlar iç dinamiklerden ziyade dış dinamiklerin ürünü. Konya ovasına kadar gelen kendi valisi Mehmet Ali Paşa kuvvetlerini durduramayan Osmanlı devleti, mecburen dış güçlerden medet ummuş ve kendi yararına olmaktan ziyade Batı''nın hoşuna giden ve işine gelen bir süreci başlatmıştır. Ondan yaklaşık onbeş sene sonra ilan edilen ve yabancı müdahelesini ve Osmanlı Devleti''nin parçalanma sürecini hızlandıran Islahat Fermanı da Rusya''yla yapılan Kırım savaşının sonuçlarını lehimize hukukileştirecek Paris Konferansı''nı etkilemek arzusuyla ilan edildi. Biz I. Meşrutiyeti de Balkan problemini çözmek üzere toplanan İstanbul Konferansı''nı gerekçesiz bırakma ümidiyle devreye soktuk. Cumhuriyet''in hukuk reformlarında Lozan''ın izleri var. Çok partili hayata geçişimiz de Batı''nın talebiyle gerçekleşti. Hasılı yüz elli senelik modernleşme sürecindeki bütün önemli kırılma noktalarında dış dinamiklerin rolü var.

Gittikçe küçülen dünyada dış dinamiklerden bütünüyle bağımsız yaşamak mümkün değil. Ancak modernleşme sürecimizde her önemli değişiklikte kuvvetle Batı tesirinin olmasının aleyhimizde tecelli eden önemli sonuçlarını da gözden uzak tutamayız. Bunlardan birincisi dış dinamiklerin etkisi veya zorlamasıyla yapılan değişikliklerde ister istemez onların menfaatlerinin ön planda bulunuşudur. Zahiren bizim lehimize görünen düzenlemelerde bile iki tarafın menfaatinin uyuşması söz konusu. Bu şu anlama geliyor: Modernleşme sürecindeki önemli değişiklikler Batılı güçlerin menfaatleriyle örtüştüğü ölçüde bizim lehimize sonuç vermiştir. Bu örtüşme olmadığında yapılan düzenlemenin lehimize sonuç vermesi söz konusu olmamıştır.

İkincisi her önemli değişikliğin dış dinamiklerin etkisiyle yapılmasının bizde zihni bir tembellik yaratması ve kendimize olan güven duygusunu ortadan kaldırmasıdır. Bu tembellik sonucudur ki biz bir çok problemimizi kendimiz çözme arayışı içinde olamıyoruz; hazır kolay çözümler bekliyoruz. Bu bekleyiş aynı zamanda kendimize güven duymamamızın da sonucu.

Türkiye''deki siyasi sistemin bozukluğu, siyasi liderler oligarşisi, millet iradesinin yönetime yansımaması, kamu kaynaklarının ahbap-çavuş ilişkisi içinde paylaşılması bilinmeyen bir şey mi idi? Hayır! Halkıyla, aydınıyla ve en önemlisi Parlamentosuyla bu bozuk düzene çeki düzen veren değil, seyirci kalan bizler değil miydik? Evet! Bu yanlışları görmek ve bir kısmını düzeltmek için uluslararası finans kuruluşlarının kredi musluklarını kesmesi, Başkan Bush''un ikaz mektubu göndermesi mi gerekiyordu? Demek ki gerekiyormuş...

Hasılı içinde bulunduğumuz ekonomik ve mali krizden daha önemlisi modernleşme sürecinde sürekli yaşamakta olduğumuz kimlik ve kişilik krizidir. Onu atlatmadan krizlerin sona ermesini bekleyemeyiz. Mecburen her krizde bir dış destek bulmak ve konjonktürün bu dış destekle bizim menfaatimizi aynı paralele düşürmesini ummak zorundayız. Olmayacak duaya amin denmez ama, ne diyelim...