Eksiğimiz: Yönetici akıl

Hiçbir devletin bir deprem felaketini önleme gücü mevcut değil. Bunu zaten kimse devletten beklemiyor. Ancak depremin yol açtığı felaketleri azaltmak, maddi ve manevi kayıpları, sarsıntı ve acıları asgari hadde indirmek imkan dahilinde. İmkan dahilinde olduğu içindir ki bugünlerde halkımızda üzerine düşeni yapmayan devlete yönelik genel bir öfke var.

Son deprem felaketinin ele alınacak bir- çok yönü var. Ancak bu felakette bence en büyük fiyasko enkaz altındakilerin kurtarılmasında yaşanmıştır. Çünkü netice itibariyle depremden kurtulanların gıda ve diğer insani ihtiyaçlarının biraz geç temin edilmesinde, hatta ilk birkaç gün hiç temin edilmemesinde hayati bir tehlike mevcut değil. Ama enkaz altındakileri kurtarmak öyle değil. Geç kalınan her dakika bir hayata malolabilir. Bu sebeple ilk andan itibaren enkaz altında kalanların kurtarılmasına yönelik zamana karşı bir yarışın yapılması gerekiyordu. Maalesef bu yapılmamış, çok geç kalınmıştır. Bu geç kalmanın faturası da çok ağır olmuş, yüzlerce belki de binlerce depremzedeye sağ ulaşma imkanı heba edilmiştir. Neden?

Herşeyden önce deprem kuşağında olmamıza rağmen Türkiye''nin yeter sayıda eğitilmiş kurtarıcı ekibi yoktur. Türkiye yurt dışından gelen ekipler kadar yurt içinden kurtarıcı devreye sokamamıştır. Bunda sadece bu iktidarın değil, geçmiş iktidarların da kusuru var. Suni problemlerle memleketi meşgul edenler maalesef bu ciddi problem üzerine sadece yeterince değil, adeta hiç eğilmemişlerdir. Ancak bugün başımızda olanlar en az 35 yıldır bu ülkenin yönetimindeler. Bu sebeple sorumluların başında onlar da var.

Bütün hazırlıksızlığa rağmen yine de zamana karşı yürütülmesi gereken bu yarış bugünkünden çok daha hızlı yürütülebilirdi. Hiç kimse "Bu çapta bir felaketle hangi devlet kolaylıkla başedebilir?" mazeretinin ardına sığınmamalı. Basiretli ve enerjik bir yönetim bundan çok daha iyisini yapabilirdi.

Böyle bir kurtarma için ne lazım? İş makineleri lazım, kazma lazım, kürek lazım, çekiç lazım. Türkiye''nin en büyük sanayi bölgesi olan Marmara bölgesinde bunların hangisi yok? Yetişmiş kurtarıcı eleman lazım. Yetişmişi yoktu ama, kömür madenlerinde çalışan bir mesai boyu kazma sallamaya alışmış binlerce maden işçisi vardı. Hangisi gelmem derdi? Devlet ilk gün bunlardan yeteri kadarını deprem bölgelerine dağıtıp yetişmiş elemanların gözetiminde iki-üç vardiye halinde kurtarma faaliyetlerinde istihdam edebilseydi şimdikinden daha iyi netice alınabilirdi. Şimdi bizim 45 saniye dayanamadığımız dehşeti enkaz altında saatlerce yaşayıp can veren insanlarımıza dönüp "Elimizden ancak bu kadarı geldi, bizi bağışlayın" mı diyeceğiz? Herkes biliyor ki elimizden çok daha fazlası geliyordu.

Bırakınız bütün bunları devlet yurt dışından gelen kurtarma ekiplerini dahi saatlerce havaalanlarında bekletip en kıymetli saatleri heba etti. Rus yetkililer kurtarma ekiplerinin havaalanında saatlerce bekletildiğini ifade ettiler. Üçüncü gün Amerika''dan bana ulaşan bir dostum Amerikan televizyonlarında verilen bir haberi nakletti: Amerikan kurtarma ekipleri 3.5 saat gümrükte bekletilmekten acı acı şikayet etmişler. Kurtarma ekiplerinin giriş formalitelerini asgaride tutarak onları bir an önce deprem bölgelerine ulaştırmakta mı büyük maharet istiyordu?

Bütün bunlar bir tek şeyi ortaya koyuyor. Aslında enkaz altında kalanlara ulaşmak için ihtiyaç duyulan şeylerin önemli bir kısmı ülkemizde vardı. Olmayan sadece ve sadece bunları harekete geçirecek güçlü bir irade ve yönetici akıldı. Evet eksiğimiz buydu.

Devlet önce bu olayın boyutunu ancak 24 saat geçtikten sonra gerçek anlamıyla kavrayabildi. Neden? Diyelim haberleşme hatları çöktü. Ne var ki böyle bir ortamda deprem bölgesine en süratli vasıtayla intikal edip doğrudan bir gözlem yapılabilirdi. Düşünebiliyor musunuz devletimizin en yetkilisi kendisini 10. saatten itibaren yollara düştüm diye savunuyor. Deprem sabaha karşı 03.00''te olduğuna göre öğleyin saat 13.00''te bu yetkili ancak yola çıkmış. Başbakan muhtemelen tasarruf olsun diye bindiği ucuz otomobili kartel deldiği için yollarda kalıp, en kıymetli saatleri heba etti. Şimdi sormak zamanı değil mi devletin sizlere aldığı uçaklar, helikopterler böyle zamanda kullanılmayacak da ne zaman kullanılacak? Nikah törenlerinde şahitlik yapmaya gitmek için mi?

Gerçek şu ki Türkiye''de yetki ve sorumluluğu aşağı kademeye intikal ettiren ve onlara inisiyatif veren bir sistem mevcut olmadığı için bütün iş başta bulunan yöneticilerin basiret ve enerjik tavrına bağlı kalıyor. Ne var ki yöneticilerimizin bir kriz anında böyle bir basiret ve enerji ortaya koymak için biyolojik imkanları sınırlı. Zihni melekeleri sınırlı, bedenî aktiviteleri sınırlı. Sınırsız olan sadece hırsları ve konuşma kabiliyetleri. Ve enkaz altında kalanlar bu sınırlılığın faturasını çok pahalıya ödediler.

Japonya''da Kobe depreminde bazı yetkililer görevlerini yerine getiremedikleri için intihar etmişler. Benim böyle bir beklentim yok. Ancak merak ediyorum: Bizde bir yetkilinin kendisini görev sorumlusu sayıp istifa etmesi için kaç kişinin enkaz altında ölmesi gerekiyor, kaç şiddetinde bir depreme ihtiyaç var? Sizce merak etmeye değmez mi?