Kendi ayakları üzerinde durmak

Meclis''in kendi insiyatifiyle ülkenin ihtiyacına cevap veren ve önünü açan bir anayasa yapamaması sadece dün izah etmeye çalıştığımız psikolojik faktörle ilgili değil. İhtiyaçlarına, tarihi birikimine ve kültürel alt yapısına uygun bir hukuk düzeni kuramama problemini ya da ayıbını Türkiye 150 yıldan beri yaşıyor.

Tanzimat''tan sonra, sanayi inkılabının, sosyal ve ticari alandaki gelişmelerin, kültürel değişikliklerin ışığında Türk hukuk düzeninde bir yeniden yapılanma şarttı. Ama gerek Batı''nın süregelen baskıları, gerekse dönemin devlet adamlarının, şablon reformculuğunun kolaycılığına ve büyüsüne kapılmaları, ülkenin ihtiyaçlarına uygun bir yapılanmanın hayata geçirilmesini önledi. Mecelle, Arazi Kanunnamesi ve Hukuk-ı Aile Kararnamesi hariç o dönemde kabul edilen kanunların ufak tefek değişikliklerle Batı''dan alınması sonucunu doğurdu.

Cumhuriyet''in ilk yıllarında da problem benzer bir gelişme seyri izledi. Gerçi yeni devleti kuranlar da başlangıçta Tanzimat''ın elektik modelini benimsemişler ve Medeni hukuk alanında Mecelle ve Hukuk-ı Aile Kararnamesi''ne dayanan eski yapıyı korumayı istemişlerdi. Ne var ki bu defa da karşılarına Batı engeli çıktı. Lozan''da Batı devletleri, elektik modelde israr edilmesi durumunda bir taraftan yabancılar için adli kapitülasyonların devamında, Türkiye''deki gayrimüşlim azınlıklar içinse ahval-i şahsiye alanında hukuki otonomide direndiler. Neticede yeni Türk hükümeti bugün %1''i dahi bulmayan o zaman da küçük bir azınlık olan yabancıların ve Gayrimüslimlerin hatırına kendi hukuki yapısını bütünüyle Batı modeline göre düzenlemekte ve çoğunluğu azınlığa tabi kılmakta bir beis görmedi. Sözün kısası İsviçre Medeni Kanunu''nun kabulü yerli tercihlerle değil, dışardan dayatmalarla olmuştur.

Bütünüyle "reception"a dayalı bu modernleşme modelinin hukuk hayatımızda ve kültürel yapımızda meydana getirdiği köklü değişiklikler fevkalâde önemlidir, ancak ayrı bir inceleme ve yazı konusudur. Burada meselenin yeni Anayasa hazırlanmasını ilgilendiren yönü şurası: 150 yıldır hukukun temel alanlarında kendi mevzuatını hazırlamayı beceremeyen veya buna imkan tanınmayan, bunun sonucu olarak kaçınılmaz bir şekilde kendine güvenini kaybeden bir hukukçular nesli var. Hukuk alimi olarak, uygulayıcısı olarak ve kanun yapıcı milletvekili olarak bir hukukçular nesli...

Şimdi biz bu nesilden 150 yıldır ortaya koyamadıkları bir beceriyi göstermelerini, sahip olmadıkları bir kendine güven duygusunu ortaya koymalarını bekliyoruz. Bu mümkün mü? Mümkün değil. Çünkü özgüveni kaybetmenin ötesinde bu nesil taklidin kolaycılığına da alıştı. Uzun süreli bir cehde ve uğraşıya kimse talip değil. Yeni Medeni Kanun, Ceza Kanunu çalışmalarının hala bitirilememiş olmasında bu faktörlerin rolü var.

Bunca yıllık devlet tecrübesi olan bir milletin ihtiyaç duyduğu hukuki düzenlemeleri yapamaması ve ancak uluslarası bir baskı veya Meclis iradesi dışında bir dayatma olduğunda yapması büyük bir ayıptır. Türkiye yapabilirse anayasa değişikliğiyle aslında bu ayıbı düzeltecek, belki bununla birlikte köklü bir zihniyet değişikliğine yönelip özgüvenini kazanacaktır. Ayakları üzerinde durmak için Türkiye bunu başarmak zorunda.